شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥٢٨ - اشْتَمَلَت (انعام١٤٤/ )
حركت چيست مفسران بحثهاى فراوان دارند:
گروهى آن را اشاره به حركت ظاهرى خورشيد بر گرد زمين مىدانند كه اين حركت تا پايان جهان كه در حقيقت قرارگاه خورشيد و پايان عمر اوست ادامه دارد.
بعضى ديگر آن را اشاره به ميل شمس در تابستان و زمستان بهسوى شمال و جنوب زمين دانستهاند،زيرا مىدانيم خورشيد از آغاز بهار از خط اعتدالى بهسوى شمال متمايل مىشود و تا مدار ٢٣ درجه شمالى پيش مىرود و از آغاز تابستان به عقب بازمىگردد تا در آغاز پاييز باز به خط اعتدالى مىرسد و همين خط سير را تا آغاز زمستان بهسوى جنوب ادامه مىدهد و از آغاز زمستان بهسوى خط اعتدال حركت مىكند و در آغاز بهار به آن مىرسد.
البته تمام اين حركات در واقع ناشى از حركت زمين و تمايل محور آن نسبت به سطح مدارش مىباشد،هرچند در ظاهر و به حسب حسّ مربوط به حركت آفتاب است.
بعضى ديگر آن را اشاره به حركت وضعى«كره آفتاب»دانستهاند،زيرا مطالعات دانشمندان بهطورقطع ثابت كرده كه خورشيد به دور خود گردش مىكند[١].
آخرين و جديدترين تفسير براى آيۀ فوق همان است كه اخيرا دانشمندان كشف كردهاند و آن حركت خورشيد با مجموعه شمسى در وسط كهكشان ما بهسوى يك سمت معين و ستارۀ دور دستى كه آن را ستاره«وگا»ناميدهاند مىباشد.
اين معانى منافاتى با هم ندارند و ممكن است جملۀ«تجرى»(در آيۀ مورد بحث)اشاره به تمام اين حركتها و حركتهاى ديگرى كه تاكنون علم و دانش ما به آن نرسيده و شايد در آينده كشف شود بوده باشد.(ج ٣٨١/١٨-٣٨٢.)
شمل
اشْتَمَلَت:(انعام١٤٤/.)[*]
از«اشتمال»و ريشۀ اصلى آن«شمول»است[شمل،يشمل،شمولا]به معنى«شامل شدن و در برگرفتن»است.
در آيۀ مورد بحث به چهار زوج ديگر از حيوانات اشاره مىكند و مىگويد:
[١]مطابق اين تفسير«لام»در«لِمُسْتَقَرٍّ لَهٰا»به معنى«فى»مىباشد.
[*]وَ مِنَ الْإِبِلِ اثْنَيْنِ وَ مِنَ الْبَقَرِ اثْنَيْنِ قُلْ آلذَّكَرَيْنِ حَرَّمَ أَمِ الْأُنْثَيَيْنِ أَمَّا اشْتَمَلَتْ عَلَيْهِ أَرْحٰامُ الْأُنْثَيَيْنِ...انعام١٤٤/.