شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٣٨٧ - سُلطان (نساء١٤٤/ )
(ج ١٧٢/٢٠،ج ٤٦٨/٢٤-٤٦٩.)
سلط
يُسَلِّطُ:(حشر٦/.)[*]
در اصل از مادّۀ«سلاطة»و«سلوط»به معنى«چيره شدن»است،آيۀ مورد بحث دربارۀ پيروزى بر دشمن سرسخت و نيرومندى همچون يهود بنى نضير با امدادهاى غيبى خداوند است،مىفرمايد:چنان نيست كه پيروزيها هميشه نتيجۀ جنگهاى شما باشد،«ولى خداوند رسولان خود را بر هركس بخواهد مسلّط مىسازد»(وَ لٰكِنَّ اللّٰهَ يُسَلِّطُ رُسُلَهُ عَلىٰ مَنْ يَشٰاءُ)حشر ٦/.
آيۀ فوق حكايت بر اين دارد كه خداوند بر همه چيز قادر است و مىتواند در يك چشم بر هم زدن قومى نيرومند را زبون سازد و گروهى اندك را بر آنها مسلط كند.(ج ٥٠٣/٢٣.)
سُلطان:(نساء١٤٤/.)[**]
در اصل از«سلاطة»(بر وزن مقالة)به معنى«قدرت بر مقهور ساختن ديگرى»گرفته شده است و خود كلمۀ«سلطان»معنى اسم مصدرى را دارد و به هرگونه تسلّط اطلاق مىشود و بههمينجهت به«دليل»كه باعث تسلّط انسان بر ديگرى است نيز سلطان گفته مىشود و گاهى به صاحبان قدرت نيز سلطان گفته مىشود،ولى در آيۀ مورد بحث و بسيارى از آيات ديگر، «سلطان»به همان معناى«دليل و حجت»آمده است.
واژۀ«سلطان»گاهى در سلطۀ ظاهرى و زمانى در سلطۀ منطقى به كار مىرود،سلطهاى كه مخالف را در بن بست قرار مىدهد به گونهاى كه هيچ راهى براى فرار نمىيابد!و در آيات مختلف قرآن،غالبا به صورت«سلطان مبين»به معنى دليل منطقى روشن و آشكار آمده است.[***]
(ج ١٨٠/٤،ج ٣١٩/٥،ج ٢٢٣/٩،ج ٣٦٢/٢٢.)
[*]...وَ لٰكِنَّ اللّٰهَ يُسَلِّطُ رُسُلَهُ عَلىٰ مَنْ يَشٰاءُ...حشر٦/.
[**]...أَ تُرِيدُونَ أَنْ تَجْعَلُوا لِلّٰهِ عَلَيْكُمْ سُلْطٰاناً مُبِيناً.«...آيا مىخواهيد(با اين عمل)دليل آشكارى بر ضرر خود درپيشگاه خدا قرار دهيد؟!»نساء١٤٤/.
***) براى كسب اطلاع بيشتر دربارۀ واژۀ«سلطان»به تفسير نمونه،جلدهاى:٨ و ١٦ و ٢٢ و ٢٤،به ترتيب صفحات:(٣٤٧-٣٤٨)و(٤٣٥)و(٤٦٣ به بعد)رجوع فرماييد.