شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥٨٢ - اصْدَع (حجر٩٤/ )
كيفرهاى الهى شمرده شده است،همانطور كه خداوند در مقام بيان يك موهبت عظيم به پيامبر خود مىگويد:
أَ لَمْ نَشْرَحْ لَكَ صَدْرَكَ.«آيا سينه تو را وسيع و گشاده نساختيم»انشراح١/.
و اين موضوعى است كه با مطالعه در حالات افراد بخوبى مشاهده مىشود،بعضى روحشان آنچنان باز و گشاده است كه آمادگى براى پذيرش هر واقعيتى،هرچند بزرگ باشد-دارند،اما به عكس بعضى روحشان آنچنان تنگ و محدود است كه گويا راهى و جايى براى نفوذ هيچ حقيقتى در آن نيست،افق ديد فكرى آنها محدود به زندگى روزمره و خواب و خور آنهاست.اگر به آنها برسند همه چيز درست است و اگر كمترين تغييرى در آن پيدا شود گويا همه چيز پايان يافته و دنيا خراب شده است! هنگامى كه آيۀ فوق نازل شد از پيامبر(ص)پرسيدند:شرح صدر چيست؟ پيامبر(ص)فرمود:نور يقذفه اللّه فى قلب من يشاء فينشرح له صدره و ينفسح.«نورى است كه خدا در قلب هركس بخواهد مىافكند و در پرتو آن،روح او وسيع و گشاده مىشود» پرسيدند:آيا نشانهاى دارد كه با آن شناخته شود؟ فرمود:نعم،الانابة الى دار الخلود و التّجافى عن دار الغرور و الاستعداد للموت قبل نزول الموت[١].«آرى نشانهاش توجه به سراى جاويدان و دامن برچيدن از زرق و برق دنيا و آماده شدن براى مرگ است(با ايمان و عمل صالح و تلاش و كوشش در راه حق)پيش ازآنكه مرگ فرارسد».(ج ٤٣٦/٥-٤٣٧.)
ص د ع
اصْدَع:(حجر٩٤/.)[*]
از مادّۀ«صدع»در لغت به معنى«شكافتن»به طور مطلق و يا شكافتن اجسام محكم است و از آنجا كه با شكافتن چيزى درونش آشكار مىشود،اين كلمه به معنى«اظهار و افشا و آشكار كردن»آمده است و به درد سر شديد هم«صداع»مىگويند،به خاطر اين كه گويى مىخواهد سر
[١]مجمع البيان،ج ٣٦٣/٤.
[*]فَاصْدَعْ بِمٰا تُؤْمَرُ وَ أَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِكِينَ.«آشكارا آنچه مأموريت دارى بيان كن و از مشركان روى گردان»حجر٩٤/.