شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٩٤ - ذَلُول (ملك١٥/ )
آيۀ مورد بحث بخشى از آيۀ ٣ سورۀ مائده است و از تحريم گوشت بعضى حيوانات سخن مىگويد،از جمله مىفرمايد:
«...و باقيماندۀ صيد حيوان درنده بر شما حرام است، مگرآنكه (به موقع برآن حيوان برسيد و)آن را سر ببريد...»(إِلاّٰ مٰا ذَكَّيْتُمْ).
بنابراين اگر قبل ازآنكه اين حيوانات جان بسپرند به آنها برسند و با آداب اسلامى آنها را سر ببرند و خون به قدر كافى از آنها بيرون بريزد،حلال خواهد بود.(ج ٢٥٩/٤ با استفاده از ديگر منابع)
ذلل
اَذِلَّة:(نمل٣٤/.)[*]
جمع«ذليل»و ذليل صفت مشبهه از مادّۀ«ذلّ و ذلّة»به معنى«خوار و بيقدر شدن»و نيز به معنى«رام و متواضع شدن»آمده و نقطۀ مقابل«عزّت»است،آيه مىگويد:
«(ملكه سبا)گفت:پادشاهان كه وارد منطقۀ آبادى شوند آن را به فساد و تباهى مىكشند و عزيزان آنجا را ذليل مىكنند،(آرى)كار آنها همينگونه است»نمل٣٤/.
هنگامى كه نامۀ سليمان(ع)به دست ملكه سبا رسيد كه تسليم حق شود،ملكه چون تمايل آنها را به جنگ مشاهده كرد،در حالى كه باطنا به اين كار تمايل نداشت براى فرونشاندن اين عطش و هم براى اين كه حساب شده با اين جريان برخورد كند،عبارات فوق را به زبان آورد.
در حقيقت ملكۀ سبا كه خود پادشاهى بود،شاهان را خوب شناخته بود كه برنامۀ آنها در دو چيز خلاصه مىشود:«فساد و ويرانگرى»و«ذليل ساختن عزيزان»(وَ جَعَلُوا أَعِزَّةَ أَهْلِهٰا أَذِلَّةً)زيرا آنها جمعى را مىكشند،عدهاى را اسير مىكنند و گروهى را آواره و بىخانمان،و تا آنجا كه مىتوانند دست به غارت و چپاول مىزنند،چرا كه آنها به منافع خود مىانديشند،نه به منافع ملتها و آبادى و سربلندى آنها و هميشه اين دو بر ضد يكديگرند.(ج ٤٥٥/١٥.)
ذَلُول:(ملك١٥/.)[**]
از مادّه«ذُلّ»به معنى«رام و فرمانبردار»است،آيه مىفرمايد:
[*]قٰالَتْ إِنَّ الْمُلُوكَ إِذٰا دَخَلُوا قَرْيَةً أَفْسَدُوهٰا وَ جَعَلُوا أَعِزَّةَ أَهْلِهٰا أَذِلَّةً وَ كَذٰلِكَ يَفْعَلُونَ.نمل٣٤/.
[**]هُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ ذَلُولاً.ملك١٥/.