شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥٨١ - شرح صدر چيست؟
ص د ر
يَصْدُرُ:(زلزله٦/.)[*]
از مادّۀ«صدر»(بر وزن صبر)به معنى«خارج شدن شتران از خوابگاه»است كه به صورت انبوه و هيجان زده بيرون مىآيند،به عكس«ورود»كه به معنى داخل شدن آنها در خوابگاه است،در آيۀ مورد بحث آمده است:«در آن روز مردم به صورت گروههاى مختلف از قبرها خارج مىشوند تا اعمالشان به آنها نشان داده شود»و اين،كنايه از خروج اقوام مختلف از قبرها و آمدنشان در محشر براى حسابرسى است.
اين احتمال نيز داده شده كه منظور خروجشان از محشر و حركت بهسوى جايگاهشان در بهشت و دوزخ است و به نظر مىرسد كه معنى اول مناسبتر است.(ج ٥٦/١٦،ج ٢٢٧/٢٧.)
صَدْر:(انعام١٢٥/.)[**]
واژۀ«صدر»به معنى«سينه»(جلو و بالاى همه چيز)است و به«صدور»جمع بسته شده است[***]،ولى در آيۀ مورد بحث به معنى«روح و فكر»آمده،چنان كه مىگويد:
«آنكس را كه خدا بخواهد هدايت كند سينهاش را براى«پذيرش»اسلام گشاده مىسازد...»(يَشْرَحْ صَدْرَهُ لِلْإِسْلاٰمِ)انعام١٢٥/.
و اين كنايه در بسيارى از موارد به كار مىرود و منظور از«شرح»(گشاده ساختن)همان وسعت روح و بلندى فكر و گسترش افق عقل آدمى است،زيرا پذيرا شدن حق،احتياج به گذشتهاى فراوانى از منافع شخصى دارد كه جز صاحبان ارواح وسيع و افكار بلند آمادگى براى آن نخواهند داشت.(ج ٤٣٥/٤٣٤/٥.)
شرح صدر چيست؟
سعۀصدر (گشادگى سينه)يكى از مواهب بزرگ،و ضيق صدر(تنگى سينه)يكى از
[*]يَوْمَئِذٍ يَصْدُرُ النّٰاسُ أَشْتٰاتاً لِيُرَوْا أَعْمٰالَهُمْ.زلزله٦/.
[**]فَمَنْ يُرِدِ اللّٰهُ أَنْ يَهْدِيَهُ يَشْرَحْ صَدْرَهُ لِلْإِسْلاٰمِ...انعام١٢٥/.
[***]...إِنَّ اللّٰهَ عَلِيمٌ بِذٰاتِ الصُّدُورِ.«...همانا خدا به راز سينهها داناست»مائده٨/.