بخوان به نام پروردگار بزرگت،هم او كه انسان را به‌وسيله«قلم»تعليم داد و آنچه را نمى‌دانست به او آموخت»(سورۀ علق١/-٥.) و از همه جالب‌تر اين كه:همۀ اين سخنان از زبان كسى تراوش مى‌كند كه خودش درس نخوانده بود و هرگز به مكتب نرفت و خط ننوشت و اين هم دليل برآن است كه چيزى جز وحى آسمانى نيست.

بعضى از مفسران«قلم»را در اين جا به قلمى تفسير كرده‌اند كه فرشتگان بزرگ خدا وحى آسمانى را با آن مى‌نويسند و يا نامۀ اعمال آدميان را با آن رقم مى‌زنند،ولى مسلما آيه مفهوم گسترده‌اى دارد كه اين تفسير بيان يكى از مصداقهاى آن است،همان گونه كه«ما يسطرون»نيز مفهوم وسيعى دارد و تمام آنچه را در طريق هدايت و تكامل فكرى و اخلاقى و عملى بشر به رشته تحرير مى‌آورد شامل مى‌شود و منحصر به وحى آسمانى يا اعمال انسانها نيست.(ج ٣٦٨/٢٤ تا ٣٧٠.)

مُسْتَطَر:(قمر٥٣/.)[*]

از ماده«سطر»در اصل به معنى«صف»مى‌باشد،خواه انسانهايى كه در يك صف ايستاده‌اند،يا درختانى كه در يك صف قرار دارند،يا كلماتى كه بر صفحه كاغذ در يك صف رديف شده‌اند و از آنجا كه اين واژه در معنى اخير به كار مى‌رود معمولا همين معنى از آن به ذهن مى‌رسد.آيه مى‌فرمايد:

«و هر كار صغير و كبيرى بدون استثناء نوشته مى‌شود»قمر٥٣/.

بنابراين حساب اعمال در آن روز يك حساب جامع و كامل است،چنان كه وقتى نامۀ اعمال مجرمان به دست آنها داده مى‌شود فرياد بر مى‌آورند:كه اى‌واى بر ما!اين چه كتابى است كه هيچ عمل كوچك و بزرگى نيست مگر آن را شماره كرده‌اند(كهف٤٩/.).(ج ٧٩/٢٣.)

اساطير:(نحل٢٤/.)[**]

جمع«اسطوره»به گفتۀ ارباب لغت از مادّۀ«سطر»در اصل به معنى«صف»مى‌باشد،از

[*]وَ كُلُّ صَغِيرٍ وَ كَبِيرٍ مُسْتَطَرٌ.«و هر كار كوچك و بزرگى نوشته مى‌شود»قمر٥٣/.

[**]وَ إِذٰا قِيلَ لَهُمْ مٰا ذٰا أَنْزَلَ رَبُّكُمْ قٰالُوا أَسٰاطِيرُ الْأَوَّلِينَ.«و هنگامى كه به آنها گفته شود پروردگار شما چه نازل كردهاست،مى‌گويند اينها(وحى الهى نيست)همان افسانه‌هاى دروغين پيشينيان است»نحل٢٤/.