شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٦٥ - دائرة (توبه٩٨/ )
ديار:(نوح٢٦/.)[*]
بر وزن«سيّار»از مادّۀ«دار»به معنى كسى است كه در خانهاى سكنا گزيند،اين واژه معمولاً در موارد نفى عام به كار مىرود،مثلاً گفته مىشود:مٰا فِي الدّارِ دَيّارٌ«در خانه احدى ساكن نيست».
بعضى گفتهاند در اصل«ديوار»(بر وزن حيوان)بوده،سپس«واو»تبديل به«ياء»شده و در آن ادغام گشته و«ديّار»شده است[١](واژۀ«ديار»بدون تشديد،جمع«دار»به معنى خانهها و سرزمينهاست).
آيۀ مورد بحث ادامۀ سخنان نوح و شكايتش از قوم به درگاه خدا و نفرين دربارۀ آنهاست، مىفرمايد:
«نوح گفت:پروردگارا!احدى از كافران را روى زمين زنده مگذار!»(لاٰ تَذَرْ عَلَى الْأَرْضِ مِنَ الْكٰافِرِينَ دَيّٰاراً)نوح٢٦/.
اين سخن را هنگامى گفت كه به طور كامل از هدايت آنها مأيوس شده بود و آخرين تلاش و كوشش خود را براى ايمان آوردن آنها به كار برد و نتيجهاى نگرفت و تنها گروهى اندك به او ايمان آوردند.(ج ٨٧/٢٥ و ٨٨.)
دائرة:(توبه٩٨/.)[**]
جمع آن«دوائر»و معنى آن معروف است،از مادّۀ«دور»به معنى چيزى است كه در گردش باشد و از آنجا كه قدرتها و حكومتها در طول تاريخ دائماً در گردش است به آن«دائرة» مىگويند و نيز به حوادث سخت و دردناك كه به گرد اشخاص مىگردد و انسانها را احاطه مىكند (اعم از خوب و بد)دائره گفته مىشود،ولى در آيۀ مورد بحث كه مىگويد:...عَلَيْهِمْ دٰائِرَةُ السَّوْءِ...،چون با ذكر كلمۀ«سَوْء»آمده،منظور حوادث نامطلوب است.[***](ج ٩٥/٨،ج ٣٤/٢٢.)
[*]وَ قٰالَ نُوحٌ رَبِّ لاٰ تَذَرْ عَلَى الْأَرْضِ مِنَ الْكٰافِرِينَ دَيّٰاراً.نوح٢٦/.
[١] البيان فى غرائب القرآن،ج ٤٦٥/٢ و تفسير فخر رازى،ذيل آيۀ مورد بحث.
[**]...عَلَيْهِمْ دٰائِرَةُ السَّوْءِ...«...حوادث دردناك براى آنهاست...»توبه٩٨/،فتح٦/.
[***] در مورد«دائرة»در تفسير نمونه ذيل آيۀ ٥٢ سورۀ مائده(جلد چهارم،صفحه ٤١١)سخن گفته شده است.