شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥٥٩ - اِصباح (انعام٩٦/ )
خداوند در اين آيه به نعمت بزرگ اتحاد و برادرى اشاره كرده و مسلمانان را به تفكر در وضع اندوهبار گذشته و مقايسه آن«پراكندگى»با اين«وحدت»دعوت مىكند و مىگويد:
«فراموش نكنيد كه در گذشته چگونه با هم دشمن بوديد،ولى خداوند در پرتو اسلام و ايمان دلهاى شما را به هم مربوط ساخت و شما دشمنان ديروز،برادران امروز شديد»(ج ٢٩/٣،ج ٢٥٢/٢٠.)
صُبح:(هود٨١/.)[*]
به معنى« سپيدهدم و اول فجر»است.آيۀ مورد بحث ناظر به زمان و موعد نزول عذاب دربارۀ قوم لوط است،مىفرمايد:«...موعد آنها صبح است،آيا صبح نزديك نيست؟»هود٨١/.
سرانجام،فرشتگان به لوط(ع)گفتند:لحظۀ نزول عذاب و ميعاد آنها صبح است و با نخستين شعاع صبحگاهى زندگى اين قوم غروب خواهد كرد،اكنون برخيزيد و هرچه زودتر شهر را ترك گوييد«مگر صبح نزديك نيست؟».
در بعضى از روايات مىخوانيم هنگامى كه فرشتگان موعد عذاب را صبح ذكر كردند لوط از شدت ناراحتى كه از اين قوم آلوده داشت،همان قومى كه با اعمال ننگينشان قلب او را مجروح و روح او را پر از غم و اندوه ساخته بودند،از فرشتگان خواست،حالا كه بناست نابود شوند چهبهتر كه زودتر! ولى آنها لوط را دلدارى دادند و گفتند:مگر صبح نزديك نيست؟(ج ١٨٩/٩.)
اِصباح:(انعام٩٦/.)[**]
[اصبح،يصبح،اصباحا]به معنى«داخل در صبح شدن»است.واژۀ«اصباح»و«صبح» هر دو به يك معنى است.آيه مىفرمايد:فٰالِقُ الْإِصْبٰاحِ.«خداوند شكافندۀ صبح است».
قرآن علاوه بر اين كه كرارا روى نعمت نور و ظلمت و شب و روز تكيه كرده،در اين جا روى مسئله طلوع صبح تكيه مىكند كه يكى از نعمتهاى بزرگ پروردگار است،زيرا مىدانيم اين پديدۀ آسمانى نتيجۀ وجود جوّ زمين(قشر ضخيم هوا كه دور تا دور اين كره را پوشانيده) مىباشد،اگر اطراف كره زمين همانند كره ماه جوّى وجود نداشت نه بين الطلوعين و فلق وجود
[*]...إِنَّ مَوْعِدَهُمُ الصُّبْحُ أَ لَيْسَ الصُّبْحُ بِقَرِيبٍ.هود٨١/.
[**]فٰالِقُ الْإِصْبٰاحِ...«او شكافنده صبح است...»انعام٩٦/.