شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٢٠٦ - ركن (ذاريات٣٩/ )
آرى تاريكى گناه و هواپرستى و عناد و لجاج چنان افق ديد انسان را تيره و تار مىكند كه حتى عاقبت كارش به انكار محسوسات مىكشد و با اين حال اميدى براى هدايت او نيست.
(ج ٥٠٣/١٤،ج ٤٦٣/٢٢-٤٦٤.)
ركن
ركن:(ذاريات٣٩/.)[*]
در اصل به معنى«ستون و پايۀ اصلى و بخش مهم هر چيز»است به ديوارههايى كه ساختمان يا اشياء ديگر را بر سر پا نگه مىدارد«ركن»گفته مىشود و سپس به معنى«اعتماد و تكيه كردن بر چيزى» بهكاررفتهاست ضمنا به هريك از جوانب چهارگانۀ كعبه نيز«ركن»گفته مىشود.
به هر حال آيۀ مورد بحث از موسى(ع)و فرعون سخن مىگويد،آنجا كه فرعون تسليم معجزات موسى نمىشود و در مقابل دلايل منطقى او سر تعظيم فرود نمىآورد،بلكه«با تمام وجودش از او روى گردان شد و گفت اين مرد ساحر يا ديوانه است»(فَتَوَلّٰى بِرُكْنِهِ وَ قٰالَ سٰاحِرٌ أَوْ مَجْنُونٌ)ذاريات٣٩/.
در آيۀ فوق ممكن است اشاره به اركان بدن باشد،يعنى فرعون به طور كامل و با تمام اركان بدن به موسى پشت كرد.
بعضى نيز گفتهاند منظور در اين جا لشكر اوست،يعنى تكيه بر اركان لشكر خويش كرد و از پيام حق روى گردان شد.
و يا اين كه هم خودش از فرمان خدا روى برتافت و هم اركان حكومت و لشكر خود را منحرف ساخت[١].
و نيز در آيۀ ١٣ سورۀ هود مىخوانيم:«و تكيه بر ظالمان نكنيد...»(وَ لاٰ تَرْكَنُوا إِلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا...كه در اين آيه واژه«تركنوا»از ماده«ركن»به معنى«تكيه كردن و اعتماد ورزيدن» است.(ج ١٥/٣،ج ٢٦٠/٩،ج ٣٦٣/٢٢.)
[*]فَتَوَلّٰى بِرُكْنِهِ وَ قٰالَ سٰاحِرٌ أَوْ مَجْنُونٌ.ذاريات٣٩/.
[١] بايد توجه داشت كه«باء»در«بركنه»طبق تفسير اول«باء مصاحبه»است و طبق تفسير دوم«باء سببيّت»و طبقتفسير سوم«باء تعديه».