شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٦٥٥ - ضَحِكَتْ (هود٧١/ )
ضجع
مَضاجع:(الم سجده١٦/.)[*]
جمع«مضجع»به معنى بسترها(و خوابگاهها)است و با توجه به آيۀ مورد بحث كه مىگويد:«پهلوهايشان از بسترها در دل شب دور مىشود»،دور شدن پهلو از بستر كنايه از برخاستن از خواب و پرداختن به عبادت پروردگار در دل شب است.
همچنين در آيۀ ١٥٤ سوره آل عمران[**]مىخوانيم:«...بگو اگر هم در خانههاى خود بوديد آنهايى كه كشته شدن در سرنوشت آنها بود به بسترشان مىريختند(و آنها را به قتل مىرساندند)...» اين جمله به دو مطلب اشاره مىكند:نخست اين كه تصور نكنيد كسى با فرار كردن از ميدان جنگ و از حوادث سختى كه بايد به استقبال آن بشتابد مىتواند از مرگ فرار كند،آنها كه اجلشان رسيده،حتّى اگر در خانههاى خود بمانند به بستر آنها مىتازند و آنها را در بستر خواهند كشت.
ديگر اين كه بايد اين حوادث پيش بيايد و هركس آنچه در دل دارد آشكار كند و صفوف مشخص شود و بعلاوه افراد تدريجا پرورش يابند و نيات آنها خالص و ايمان آنها محكم و قلوب آنها پاك شود.(ج ١٣٣/٣-١٣٤،ج ١٤٦/١٧.)
ض ح ك
ضَحِكَتْ:(هود٧١/.)[***]
از مادّۀ«ضحك»به فتح يا به كسر اول،به معنى«خنديدن،به شگفت آمدن»است(وَ امْرَأَتُهُ قٰائِمَةٌ فَضَحِكَتْ)در اين هنگام همسر ابراهيم(ساره)كه در آنجا ايستاده بود خنديد.
اين خنده ممكن است به خاطر آن باشد كه او نيز از فجايع قوم لوط بشدّت ناراحت و نگران بود و
[*]تَتَجٰافىٰ جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضٰاجِعِ...«پهلوهايشان از بسترها در دل شب دور مىشود(بهپامىخيزند و رو به درگاه خدامىآورند)...»الم سجده١٦/.
[**]...قُلْ لَوْ كُنْتُمْ فِي بُيُوتِكُمْ لَبَرَزَ الَّذِينَ كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقَتْلُ إِلىٰ مَضٰاجِعِهِمْ...آل عمران١٥٤/.
[***]وَ امْرَأَتُهُ قٰائِمَةٌ فَضَحِكَتْ فَبَشَّرْنٰاهٰا بِإِسْحٰاقَ وَ مِنْ وَرٰاءِ إِسْحٰاقَ يَعْقُوبَ.«و همسرش ايستاده بود خنديد او را بشارت بهاسحاق و پس از او يعقوب داديم»هود٧١/.