شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٢٧٤ - زوال (ابراهيم٤٤/ )
آيۀ مورد بحث اشاره به حاكميت خدا بر مجموعه آسمانها و زمين دارد و در حقيقت بعد از نفى دخالت معبودهاى ساختگى در جهان هستى به اثبات توحيد و خالقيت و ربوبيت پرداخته، مىفرمايد:
«خداوند،آسمانها و زمين را نگه مىدارد تا از مسير خود منحرف نشوند و زائل نگردند»نه تنها آفرينش در آغاز با خداست كه نگهدارى و تدبير و حفظ آنها نيز به دست قدرت اوست،بلكه آنها هر لحظه آفرينش جديدى دارند و هر زمان خلقت نوينى،و فيض هستى لحظهبلحظه از آن مبدأ فياض به آنها مىرسد كه اگر لحظهاى رابطۀ آنها با آن مبدأ بزرگ قطع شود راه فنا و نيستى را پيش مىگيرند:
اگر نازى كند يكدم*فروريزند قالبها درست است كه آيه روى مسئله حفظ نظام عالى هستى تكيه مىكند،ولى همان گونه كه در بحثهاى فلسفى به ثبوت رسيده ممكنات در بقاى خود همان گونه نيازمند به مبدأ هستند كه در حدوث خود،و به اين ترتيب حفظ نظام جز ادامۀ آفرينش جديد و فيض الهى چيزى نيست.
قابل توجه اين كه كرات آسمانى بىآنكه به جايى بسته باشند ميليونها سال در قرارگاه خود يا مدارى كه براى آنها تعيين شده در حركتند، بىآنكه كمترين انحراف پيدا كنند،همان گونه كه نمونۀ آن را در منظومۀ شمسى مىنگريم،كره زمين ما ميليونها بلكه ميلياردها سال است بر دور آفتاب در مسير خود با نظم دقيقى كه از تعادل نيروى جاذبه و دافعه سرچشمه مىگيرد مىچرخد و سر بر فرمان پروردگار دارد.
سپس به عنوان تأكيد مىافزايد:
«و هرگاه بخواهند از محل و مسير خود خارج شوند كسى غير از خداوند نمىتواند آنها را نگاهدارى كند»(وَ لَئِنْ زٰالَتٰا إِنْ أَمْسَكَهُمٰا مِنْ أَحَدٍ مِنْ بَعْدِهِ)فاطر٤١/.(ج ٢٨٦/١٨-٢٨٧.)
زوال:(ابراهيم٤٤/.)[*]
گفتيم كه يكى از معانى«زوال»نابودى و اضمحلال است،آيۀ مورد بحث به عنوان يك دستور كلى مردم را از روزى كه عذاب دردناك به سراغ بدكاران مىآيد مىترساند:
«...آن روز كه ظالمان مىگويند پروردگارا مدت كوتاهى ما را مهلت ده تا دعوت تو را
[*]...فَيَقُولُ الَّذِينَ ظَلَمُوا رَبَّنٰا أَخِّرْنٰا إِلىٰ أَجَلٍ قَرِيبٍ نُجِبْ دَعْوَتَكَ وَ نَتَّبِعِ الرُّسُلَ أَ وَ لَمْ تَكُونُوا أَقْسَمْتُمْ مِنْ قَبْلُ مٰا لَكُمْ مِنْزَوٰالٍ.ابراهيم٤٤/.