شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٢٥٣ - زَكاة،(فصلت٧/ )
«زكات»در سر حد كفر است.
در حديثى از امام صادق(ع)مىخوانيم كه از جمله وصاياى پيامبر(ص)به على(ع)اين بود:
«يا على!ده طايفه از اين امت به خداوند بزرگ كافر شدهاند و يكى از اين ده گروه را «مانع الزّكاة»شمرد...سپس فرمود:اى على! هركس قيراطى از زكات مالش را نپردازد نه مؤمن است و نه مسلمان و ارزشى در پيشگاه خدا ندارد[*].
اى على!تارك الزّكاة به هنگام مرگ تقاضاى بازگشت به اين دنيا را مىكند(براى جبران گناه عظيم خود،امّا پذيرفته نمىشود)و اين همان است كه خداوند در قرآن به آن اشاره فرموده:
زمانى كه مرگ يكى از آنها فرارسد،مىگويد:پروردگارا!مرا بازگردانيد(اما پاسخ منفى مىشنود)...[١]»و احاديث ديگرى در اين زمينه بسيار است[٢].
در آيۀ ٤ سورۀ مؤمنون مىخوانيم:
وَ الَّذِينَ هُمْ لِلزَّكٰاةِ فٰاعِلُونَ«آنها كسانى هستند كه زكات را انجام مىدهند».
«زكات»در اين جا معنى مصدرى دارد و به همين دليل تعبير«فاعلون»بعد از آن آمده است،اين احتمال را نيز بعضى از مفسران دادهاند كه زكات به همان معنى معروفش يعنى مقدارى از مال مىباشد،در اين صورت فاعلون به معنى«مؤدون»( اداكنندگان)خواهد بود.
زكات در آيۀ ٨١ سورۀ كهف به معنى«پاكيزگى و طهارت»آمده،مىفرمايد[**]:
«ما اراده كرديم كه پروردگارشان فرزند پاكتر و پرمحبتترى به جاى او به آنها بدهد».
به هر حال«زكات»مفهوم وسيعى دارد و براى آن معانى مختلفى ذكر كردهاند،بعضى آن را عمل صالح(هم در امور دينى و هم در امور مادى)،بعضى اطاعت و اخلاص،بعضى نيكى به پدر و مادر،بعضى حسن شهرت و بعضى به پاكى پيروان تفسير كردهاند،ولى همانطور كه اشاره شد،زكات داراى معانى بسيار است و همۀ اين پاكيزگيها را در بر مىگيرد.(ج ٥٠٣/١٢،ج ٢٤/١٣،ج ١٩٦/١٤،ج ٢١٨/٢٠،ج ٤٧/٢٧.)
[*]زكات مال بدر كن كه فضلۀ رز را*چو باغبان ببرد بيشتر دهد انگور.«سعدى»
١ و ٢) اصل احاديث،در وسائل الشيعه،ج ١٨/٦ و ١٩.(جمعى از فقها و محدثان همانند صاحب وسائل روايات فوق راحمل بر مورد انكار زكات گرفتهاند.).
[**]فَأَرَدْنٰا أَنْ يُبْدِلَهُمٰا رَبُّهُمٰا خَيْراً مِنْهُ زَكٰاةً وَ أَقْرَبَ رُحْماً.كهف٨١/.