شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٢٩٦ - تُسَبِّحُ (اسراء٤٤/ )
در حديثى از امام على بن الحسين(ع)مىخوانيم:وقتى دربارۀ توحيد از حضرتش سؤال كردند،در پاسخ فرمود:
«خداوند متعال مىدانست كه در آخر زمان اقوامى مىآيند كه در مسائل تعمق و دقت مىكنند،لذا سوره قل هو اللّه احد و آيات آغاز سوره حديد،تا عليم بذات الصّدور،را نازل فرمود، پس هركس ماوراى آن را طالب باشد هلاك مىشود[١]» از اين حديث استفاده مىشود كه اين آيات حد اكثر معرفت ممكن را به تشنهكامان مىدهد.
به هر حال نخستين آيۀ اين سوره،آيۀ مورد بحث است كه از تسبيح و تنزيه خدا شروع كرده است،مىفرمايد:
«آنچه در آسمانها و زمين است همواره براى خدا تسبيح مىگويند...»(سَبَّحَ لِلّٰهِ مٰا فِي السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ)حديد١/.
همانطور كه گفته شد اين سوره با تسبيح الهى شروع مىشود و قابل توجه اين كه در سورههاى«مسبّحات»كه با تسبيح الهى آغاز مىشود در سه مورد تسبيح به صورت صيغۀ ماضى (سبّح)آمده است(حديد و حشر وصف)و در دو مورد به صورت صيغۀ مضارع يعنى يسبّح (جمعه و تغابن)،اين تفاوت تعبير شايد اشاره به اين نكته باشد كه در گذشته و آينده و هميشه موجودات اين جهان تسبيح و ذات اقدس او گفته و مىگويند.
حقيقت تسبيح عبارت است از نفى هرگونه عيب و نقص و گواهى موجودات جهان به پاكى ذات مقدس او از هرگونه عيب و نقص.
«تسبيح»در اصل از مادّۀ«سبح»(بر وزن مسح)به معنى حركت سريع در آب و هواست، تسبيح نيز حركت سريع در مسير عبادت پروردگار است.(ج ٢٩٥/٢٣-٢٩٦.)
تُسَبِّحُ:(اسراء٤٤/.)[*]
دربارۀ مادّۀ اصلى اين واژه و معناى آن سخن گفتيم،اكنون مىخواهيم بگوييم كه در آيات مختلف قرآن،سخن از تسبيح و حمد موجودات عالم به ميان آمده كه شايد از همه صريحتر آيۀ
[١]نور الثقلين،ج ٢٣١/٥.
[*]تُسَبِّحُ لَهُ السَّمٰاوٰاتُ السَّبْعُ وَ الْأَرْضُ وَ مَنْ فِيهِنَّ وَ إِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلاّٰ يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ وَ لٰكِنْ لاٰ تَفْقَهُونَ تَسْبِيحَهُمْ...«آسمانهاى هفتگانه و زمين و كسانى كه در آنها هستند همه تسبيح او مىگويند و هر موجودى تسبيح و حمد او مىگويد،ولىشما تسبيح آنها را نمىفهميد...»اسراء٤٤/.