شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٤٥ - دَكّ (حاقه١٤/ )
آيۀ مورد بحث منظور نطفۀ انسان است كه با فشار از پشت پدر به رحم مادر مىجهد.
اين آيه اشاره به چگونگى آفرينش انسان است،مىفرمايد:
«انسان از يك آب جهنده آفريده شده است،آبى كه خارج مىشود از ميان پشت و سينهها!»طارق٦/ و ٧ قبل از هر چيز بايد به اين نكتۀ مهم توجه داشت كه در آيات مورد بحث تنها سخن از نطفۀ مرد در ميان است،زيرا تعبير به«ماء دافق»(آب جهنده)دربارۀ نطفۀ مرد صادق است نه زن،و همان است كه ضمير«يَخْرُجُ»به آن بازمىگردد و مىگويد:«اين آب جهنده از ميان صلب و ترائب بيرون مىآيد».
روى اين حساب شركت دادن زن در اين مبحث قرآنى مناسب به نظر نمىرسد،بلكه مناسبترين تعبير همان است كه گفته شد قرآن به يكى از دو جزء اصلى نطفه كه همان نطفۀ مرد است و براى همه محسوس مىباشد،اشاره كرده،و منظور از«صلب»و«ترائب»قسمت پشت و پيش روى انسان است،چرا كه آب نطفۀ مرد از ميان اين دو خارج مىشود.(ج ٣٦٧/٢٦.)
د ك ك
دَكّ:(حاقه١٤/.)[*]
چنان كه«راغب»در«مفردات»مىگويد:در اصل به معنى«زمين صاف و نرم»است و از آنجا كه براى صاف كردن يك زمين ناهموار بايد آن را در هم بكوبند در بسيارى از موارد اين واژه به معنى«كوبيدن شديد» بهكاررفتهاست .
ولى از بعضى از منابع لغت استفاده مىشود كه اصل معنى«دك»همان«كوبيدن و ويران كردن»است و چون لازمۀ كوبيدن و ويران كردن،صاف و هموار شدن است اين واژه در اين معنى نيز به كار مىرود و به هر حال اين كلمه در آيۀ مورد بحث به معنى كوبيدن شديد كوهها و زمينهاى ناهموار به يكديگر است به گونهاى كه يكباره از هم متلاشى و هموار گردند،همچنان كه آيه مىفرمايد:
«و زمين و كوهها از جا برداشته شوند و يكباره در هم كوبيده و متلاشى گردند»(فَدُكَّتٰا دَكَّةً وٰاحِدَةً).حاقه١٤/.
[*]وَ حُمِلَتِ الْأَرْضُ وَ الْجِبٰالُ فَدُكَّتٰا دَكَّةً وٰاحِدَةً.حاقه١٤/.