شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٦٧٧ - ضَلُّوا (مؤمن٧٤/ )
ضلل
ضَلّ و غَوىٰ:(نجم٢/.)[*]
بسيارى از مفسران ميان«ضلّ»و«غوى»فرقى نگذاشتهاند و آنها را در آيۀ مورد بحث تأكيد يكديگر مىدانند،ولى بعضى معتقدند كه ميان اين دو تفاوت است:
«ضلالت»به معنى«گمراهى»آن است كه انسان ابدا راهى به مقصد نيابد،ولى«غوايت» آن است كه راه او مستقيم و خالى از اشكال نباشد،اوّلى همچون«كفر»است و دومى همچون «فسق و گناه».
ولى«راغب»در كتاب مفردات در معنى«غى»مىگويد:«جهلى است كه توأم با اعتقاد فاسد باشد» بنابراين«ضلالت»به معنى مطلق جهل و نادانى و بىخبرى است،ولى«غوايت»جهلى است كه با عقيدۀ باطلى توأم باشد.به هر حال با توجه به آيۀ مورد بحث مىگويد:«سوگند به ستاره هنگامى كه افول مىكند كه هرگز دوست شما(محمّد ص)منحرف نشده و مقصد را گم نكرده است»خداوند مىخواهد در اين عبارت هرگونه انحراف و جهل و گمراهى و اشتباه را از پيامبرش نفى كند و تهمتهايى را كه در اين زمينه از سوى دشمنان به او زده مىشد خنثى سازد.
(ج ٤٧٩/٢٢.)
ضَلُّوا:(مؤمن٧٤/.)[**]
مفسران براى«ضلّوا»در اين آيه دو معنى ذكر كردهاند:
بعضى آن را به معناى«ضاعوا»و«هلكوا»گرفتهاند و بعضى به معنى«غابوا»،چنان كه مىگوييم:«ضلّت الدّابّة»يعنى«غابت فلم يعرف مكانها».
در اين آيات به مشركان گفته مىشود:كجا هستند آنچه را شريك خدا قرار مىداديد؟«آنها مىگويند:همۀ(معبودان)از نظر ما پنهان و گم شدند...»(قٰالُوا ضَلُّوا عَنّٰا)مؤمن٧٤/.
اينها اوهام و خيالاتى بيش نبودند كه ما آنها را واقعيتهايى مىپنداشتيم،سرابهايى بودند در
[*]وَ النَّجْمِ إِذٰا هَوىٰمٰا ضَلَّ صٰاحِبُكُمْ وَ مٰا غَوىٰ.نجم١/ و ٢.
[**]...قٰالُوا ضَلُّوا عَنّٰا...«...آنها مىگويند:همه(معبودان)از نظر ما پنهان و گم شدند...»مؤمن٧٤/.