عقل كل بود و با مبدأ وحى ارتباط داشت در مسائل مختلف اجتماعى و اجرايى،در جنگ و صلح و امور مهم ديگر،به مشورت با ياران مى‌نشست و حتى گاه نظر آنها را ترجيح مى‌داد با اين كه مشكلاتى از اين ناحيه حاصل مى‌شد تا الگو و اسوه‌اى براى مردم باشد،چرا كه بركات مشورت از زيانهاى احتمالى آن به مراتب بيشتر است.

دربارۀ اهميّت«مشورت»و«شرايط شورى»و«اوصاف كسانى كه بايد مورد مشورت قرار گيرند»و«وظيفه مشاور»بحثهاى مشروحى شده است كه ما در اين جا چند موضوع را به آنها اضافه مى‌كنيم:

الف:شورى منحصرا در مورد كارهاى اجرايى و شناسايى موضوعات است نه دربارۀ احكام كه تنها بايد از مبدأ وحى و از كتاب و سنت گرفته شود تعبير به«امرهم»(كارهايشان)- كه در آيه آمده-ناظر به همين معنى است،چرا كه احكام كار مردم نيست كار خداست.

بنابراين اگر بعضى از مفسران مانند«آلوسى»دامنۀ آن را توسعه داده‌اند و احكام را در آنجا كه نص خاصى در آن وارد نشده مشمول آن شمرده‌اند بى‌اساس است بخصوص اين كه ما معتقديم هيچ امرى در اسلام نيست مگر اين كه نص عام يا خاصى در مورد آن صادر شده است، وگرنهاَلْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ(مائده٣/)صحيح نبود(شرح اين معنى را بايد در كتب اصول فقه در مورد بطلان اجتهاد به معنى قانون‌گذارى در اسلام مطالعه كرد).

ب:بعضى از مفسران گفته‌اند كه شأن نزول جملۀ«أَمْرُهُمْ شُورىٰ بَيْنَهُمْ»در مورد انصار است و اين يا به خاطر آن است كه آنها حتى قبل از اسلام كارهايشان براساس شورى بود،و يا اشاره به آن گروهى از انصار است كه قبل از هجرت پيامبر(ص)ايمان آوردند،و در«عقبه»با او بيعت كردند و از حضرتش دعوت به مدينه كردند(چون اين سوره مكى است و آيات فوق نيز ظاهرا در مكه نازل شده).

ولى به هر حال آيه مخصوص شأن نزولش نيست و يك برنامۀ عمومى و همگانى را بيان مى‌كند.

اين سخن را با حديثى از امير مؤمنان على(ع)پايان مى‌دهيم،آنجا كه فرمود:

«هيچ پشتيبان و تكيه‌گاهى همچون مشورت نيست و مشورت عين هدايت است»[١](ج ٤٦٢/٢٠-٤٦٣.)

[١]وسائل الشيعه،ج ٤٢٥/٨(باب ٢١ از ابواب احكام العشرة).