شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٦٣٤ - صَوامِع (حج٤٠/ )
را ندارد،نه رنگ دارد و نه بر قلب انسانى خطور مىكند و نه بو براى او موجود است،همه اينها از ذات پاكش منتفى است»[١]اين حديث بخوبى نشان مىدهد كه«صمد»مفهوم بسيار جامع و وسيعى دارد كه هرگونه صفات مخلوقات را از ساحت مقدسش نفى مىكند،چرا كه اسمهاى مشخص و محدود و همچنين جسميت و رنگ و بو و مكان و سكون و حركت و كيفيت و حد و حدود و مانند اينها، همه از صفات ممكنات و مخلوقات است،بلكه غالبا اوصاف جهان مادّه است،و مىدانيم خداوند از همه اينها برتر و بالاتر است.
ولى نبايد فراموش كرد كه«صمد»(همانطور كه در ابتداى سخن گفته آمد)در اصل لغت به معنى شخص بزرگى است كه همۀ نيازمندان بهسوى او مىروند و از هر نظر پر و كامل است و ظاهرا بقيۀ معانى و تفسيرهاى ديگرى كه براى آن ذكر شده است،به همين ريشه بازمىگردد .
(ج ٤٣٧/٢٧ تا ٤٤٠.)
ص م ع
صَوامِع:(حج٤٠/.)[*]
جمع«صومعه»به معنى مكانى است كه معمولا در بيرون شهرها و دور از جمعيت براى تاركان دنيا و زهاد و عباد ساخته مىشد كه در فارسى به آن«دير»گويند(بايد توجه داشت «صومعه»در اصل بنايى است كه قسمت بالاى آن به هم پيوسته است و ظاهرا اشاره به گلدستههاى چهارپهلويى است كه راهبان براى صومعه خود درست مىكردند).
آيۀ مورد بحث به چهار«معبد»اشاره كرده است:١.«صوامع»كه معنى آن در بالا گفته شد ٢.«بيع»جمع بيعة به معنى معبد نصارى ٣.«صلوات»جمع صلاة به معنى معبد يهود ٤.
«مساجد»جمع مسجد به معنى معبد مسلمين است.(ج ١١٦/١٤.)
[١]مأخذ پيشين،ج ٢٣٠/٣،حديث ٢١.
[*]...وَ لَوْ لاٰ دَفْعُ اللّٰهِ النّٰاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَهُدِّمَتْ صَوٰامِعُ وَ بِيَعٌ وَ صَلَوٰاتٌ وَ مَسٰاجِدُ يُذْكَرُ فِيهَا اسْمُ اللّٰهِ كَثِيراً...«...و اگرخدا بعضى از آنها را بهوسيلۀ بعضى ديگر دفع نكند ديرها و«صومعهها»و معابد يهود و نصارى و مساجدى كه نام خدا در آنبسيار برده مىشود ويران مىشود...»حج٤٠/.