شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٢٨ - يُدْرِكُ الاَبْص١٦٤٨ ار (انعام١٠٣/ )
در آيۀ فوق هنگامى كه سخن از حركت ظاهرى ماه و خورشيد در مسير ماهانه و ساليانه در ميان است مىگويد:
«براى خورشيد سزاوار نيست كه به پاى ماه برسد(چرا كه ماه مسير خود را در يك ماه طى مىكند و خورشيد در يك سال)اين تفاوت سرعت به اندازهاى است كه تعبير مىكند اين هرگز به پاى او نمىرسد(لاَ الشَّمْسُ يَنْبَغِي لَهٰا أَنْ تُدْرِكَ الْقَمَرَ.).
اما در مورد شب و روز چون با هم فاصله چندانى ندارند و دقيقاً پشت سر هم قرار گرفتهاند مىگويد«شب از روز پيشى نمىگيرد»مىبينيم اين دو تعبير در اين جا بسيار حساب شده است.
(ج ٣٨٥/١٨ و ٣٩٠.)
يُدْرِكُ الاَبْصٰار:(انعام١٠٣/.)[*]
دربارۀ مادّه«درك»و معانى آن در بالا سخن گفتيم و امّا آيۀ مورد بحث براى اثبات حاكميت و نگاهبانى خداوند نسبت به همه چيز و همچنين براى اثبات تفاوت او با همۀ موجودات است،چنان كه مىفرمايد:
«چشمها او را درك نمىكند،ولى او همه چشمها را درك مىكند و او بخشنده همه نعمتها و با خبر از تمام ريزهكاريها و آگاه از همه چيز است»مصالح بندگان را مىداند و از نيازهاى آنها با خبر است و به مقتضاى لطفش با آنها رفتار مىكند.
در حقيقت كسى كه مىخواهد حافظ و مربّى و پناهگاه همه چيز باشد بايد اين صفات را دارا باشد.
بعلاوه اين جمله دليل برآن است كه او با همه موجودات جهان تفاوت دارد،زيرا پارهاى از آنها هم مىبينند و هم ديده مىشوند مانند انسانها،پارهاى نه مىبينند و نه ديده مىشوند،مانند صفات درونى ما،بعضى ديگر ديده مىشوند اما كسى را نمىبينند مانند جمادات،تنها كسى كه ديده نمىشود اما همه چيز و همهكس را مىبيند ذات پاك اوست.
در اين جا به چند نكته بايد توجه كرد.
دلايل عقلى گواهى مىدهند كه خداوند هرگز با چشم ديده نخواهد شد،زيرا چشم تنها اجسام يا صحيحتر بعضى از كيفيات آنها را مىبيند و چيزى كه جسم نيست و كيفيت جسم هم نمىباشد،هرگز با چشم مشاهده نخواهد شد و به تعبير ديگر،اگر چيزى با چشم ديده شود،حتماً
[*]لاٰ تُدْرِكُهُ الْأَبْصٰارُ وَ هُوَ يُدْرِكُ الْأَبْصٰارَ وَ هُوَ اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ.انعام١٠٣/.