گرچه مفسران بعضا خواسته‌اند مفهوم وسيع اين آيه را در مصداق يا مصاديق معينى محدود سازند،از جمله ورود به مدينه و خروج از آن به مكه،يا دخول در قبر و خروج از آن به هنگام رستاخيز و يا مانند اينها،ولى پر واضح است كه تعبير جامع فوق هيچ‌گونه محدوديتى در آن نيست،تقاضايى است براى ورود و خروج صادقانه در همه چيز،در همه كار و در هر برنامه.

در حقيقت رمز اصلى پيروزى در همين‌جا نهفته شده است و راه و روش انبياء و اولياى الهى همين بوده كه فكرشان،گفتارشان و اعمالشان از هرگونه غش و تقلب و خدعه و نيرنگ و هرچه برخلاف صدق و راستى است پاك باشد.(ج ٢٢٥/١٢-٢٢٦.)

صادقين:(بقره٢٣/.)[*]

واژۀ«صادق»اسم فاعل به معنى«راستگو»و جمع آن«صادقين»است.

اين آيه انگشت روى معجزۀ جاويدان«قرآن»مى‌گذارد تا هرگونه شك و ترديد را نسبت به رسالت پيامبر اسلام(ص)از ميان ببرد،مى‌گويد:

«اگر دربارۀ آنچه بر بندۀ خود(پيامبر)نازل كرده‌ايم شك و ترديد داريد لااقل سوره‌اى همانند آن بياوريد و گواهان خود را غير از خدا بر اين كار دعوت كنيد اگر راست مى‌گوييد»(إِنْ كُنْتُمْ صٰادِقِينَ)بقره٢٣/.

به اين ترتيب،قرآن همه منكران را دعوت به مبارزه با قرآن و همانند يك سوره مانند آن مى‌كند و جملۀإِنْ كُنْتُمْ صٰادِقِينَ،در حقيقت براى تحريك آنها به قبول اين مبارزه است و مفهومش اين است كه اگر شما از اين كار عاجز هستيد دليل دروغگويى شماست پس براى اثبات راستگويى خود برخيزيد و دست به كار شويد.(ج ١٢٦/١.)

صَدَقَة:(توبه١٠٣/.)[**]

آنچه در راه خدا به بينوايان بدهند و آن اعم از زكات است،صدقه به واجب و مستحب هر دو گفته مى‌شود،ولى زكات به واجب گفته مى‌شود.[***]در آيۀ مورد بحث،اشاره به يكى از احكام مهم اسلامى يعنى مسئله زكات شده است و به عنوان يك قانون كلى به پيامبر(ص)دستور

[*]...فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ وَ ادْعُوا شُهَدٰاءَكُمْ مِنْ دُونِ اللّٰهِ إِنْ كُنْتُمْ صٰادِقِينَ.بقره٢٣/.

[**]خُذْ مِنْ أَمْوٰالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَكِّيهِمْ بِهٰا...توبه١٠٣/.

[***] تبيين اللغات لتبيان الآيات،ماده(صدق)