شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٢٠ - يَدْرءُون (رعد٢٢/ )
براى ظالمان و مفسدان است.[*]
روايتى از پيامبر اكرم(ص)نقل شده است كه:«دخان»را تفسير به دودى كرده كه در آستانۀ رستاخيز،جهان را فرامىگيرد ،مانند روايتى كه«حذيفة بن يمان»از پيامبر اكرم(ص)نقل مىكند كه چهار چيز را نشانههاى نزديك شدن قيامت ذكر فرمود:
اول ظهور دجال و ديگر نزول عيسى و سوم آتشى را كه از قعر سرزمين«عدن»بر مىخيزد و«دود».
«حذيفه»سؤال مىكند:
«اى رسول خدا!منظور از اين دخان چيست؟پيامبر(ص)در پاسخ،آيۀ شريفۀ مورد بحث:
«فَارْتَقِبْ يَوْمَ تَأْتِي السَّمٰاءُ بِدُخٰانٍ مُبِينٍ»را تلاوت فرمود.سپس افزود:دودى است كه ميان مشرق و مغرب را پر مىكند و چهل شبانه روز باقى مىماند،اما مؤمن حالتى شبيه زكام به او دست مىدهد،و اما كافر شبيه مست خواهد شد.و دود از بينى و گوشها و پشت او بيرون مىآيد»[١].
نظريات ديگرى دراينباره اظهار شده است،بعضى گفتهاند اصولاً در ادبيات عرب «دخان»كنايه از شر و بلاى فراگير است[٢].
و نيز بعضى ديگر معتقدند به هنگام خشكسالى و كمى باران گرد و غبار تيره و تارى معمولاً صفحۀ آسمان را مىپوشاند كه از آن در اين جا تعبير به«دخان»شده است،زيرا باران است كه گرد و غبارها را فرومىنشاند و هوا را صاف مىكند.[٣]
با تمام اين اوصاف ذكر كلمۀ«دخان»طبق اين تفسير،جنبۀ مجازى خواهد داشت.
(ج ١٦١/٢١ تا ١٦٤.)
درء
يَدْرءُون:(رعد٢٢/.)[**]
از مادّۀ«درء»(بر وزن زرع)به معنى«دفع كردن»و«زائل كردن»است.
آيۀ مورد بحث ناظر بر مؤمنان و صالحانى است كه بهوسيلۀ«حسنات»،«سيّئات»خود را
[*]دربارۀ«دخان مبين»تفاسير مختلفى از سوى مفسران به عمل آمده است كه ما در اين جا به ذكر مختصرى از اهمّمطالب پرداختهايم،براى كسب اطلاع بيشتر رجوع شود به تفسير نمونه،جلد ٢١،از صفحه ١٦١ به بعد.
[١] تفسير در المنثور،ج ٢٩/٦.
[٢] فخر رازى،ج ٢٤٢/٢٧.
[٣] روح المعانى،ج ١٠٧/٢٥.
[**]...وَ يَدْرَؤُنَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ...«...و با حسنات،سيّئات را از ميان مىبرند...»رعد٢٢/.