شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٤٦٧ - شُحّ (حشر٩/،تغابن١٦/ )
تكليفش روشن است.
بعلاوه اين يك نوع لطافت بيان است كه انسان در مورد ذكر«محبوب»به همۀ خصوصيات بپردازد امّا هنگامى كه به ذكر«مبغوض»مىرسد با يك جملۀ كوبنده از آن بگذرد.
باز در اين جا مىبينيم مفسران دربارۀ اين كه اين درخت كه«مشبّه به»واقع شده است كدام درخت است به بحث پرداختهاند،بعضى آن را درخت«حنظل»كه ميوۀ بسيار تلخ و بدى دارد دانستهاند و بعضى آن را«كشوت»(بر وزن سقوط)كه نوعى گياه پيچيده است و در بيابانها به بوتههاى خار مىپيچد و از آن بالا مىرود،نه ريشه دارد و نه برگ،دانستهاند(توجه داشته باشيد كه شجر در لغت عرب هم به درخت گفته مىشود و هم به گياه).
ولى همان گونه كه در تفسير«شجرۀ طيبه»بيان كرديم هيچ لزومى ندارد كه در هر تشبيه «مشبه به»با تمام آن صفات وجود خارجى داشته باشد،بلكه هدف مجسم ساختن چهرۀ واقعى كلمۀ شرك و برنامههاى انحرافى و مردم خبيث است كه آنها همانند درختانى هستند كه همه چيزشان خبيث و ناپاك است و هيچگونه ميوه و ثمره و فايدهاى جز مزاحمت و توليد دردسر ندارد.
بعلاوه وجود درخت ناپاكى كه آن را از ريشه كنده باشند و در بيابان بر سينۀ طوفان و تندباد قرار گرفته باشد كم نيست.(ج ٣٣٥/١٠-٣٣٦.)
ش ح ح
شُحّ:(حشر٩/،تغابن١٦/.)[*]
چنان كه«راغب»در مفردات مىگويد به معنى«بخل توأم با حرص»است كه به صورت عادت درآيد و مىدانيم اين دو صفت رذيله از بزرگترين موانع رستگارى انسان و بزرگترين سد راه انسان و كارهاى خير است،اگر انسان دست به دامن لطف الهى زند و با تمام وجودش از او تقاضا كند و در خودسازى و تهذيب نفس بكوشد و از اين دو رذيله نجات يابد سعادت خود را تضمين كرده است.
گرچه در بعضى از روايات از امام صادق(ع)آمده است:«كسى كه زكات را بپردازد از بخل
[*]...وَ مَنْ يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُولٰئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ.«...و كسانى كه از بخل و حرص خويشتن(نفس خويش)بازداشتهشوند،رستگارند»حشر٩/،تغابن١٦/.