شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٢٥٠ - زكريّا (مريم٢/ )
ز ق م
زَقُّوم:(صافات٦٢/.)[*]
به گفتۀ اهل لغت اسم گياهى است تلخ و بدبو و بدطعم[١].
و به گفتۀ بعضى از مفسران گياهى است كه داراى برگهاى كوچك و تلخ و بدبوست و در سرزمين«تهامة»مىرويد و مشركان با آن آشنا بودند[٢].تفسير«روح المعانى»اضافه مىكند اين گياه شيرهاى دارد كه وقتى به بدن انسان مىرسد ورم مىكند[٣].
«راغب»در كتاب مفردات مىگويد:«زقّوم»هر نوع غذاى تنفرآميز دوزخيان است.
«لسان العرب»مىگويد:اين ماده در اصل به معنى«بلعيدن»آمده است،سپس مىافزايد هنگامى كه آيۀ«زقّوم»نازل شد ابو جهل گفت:چنين درختى در سرزمين ما نمىرويد،چه كسى از شما معنى زقّوم را مىداند؟ در آنجا مردى بود از افريقا،گفت:زقّوم به لغت افريقاييان به معنى«كره و خرما»است.
ابو جهل به عنوان سخريه صدا زد كنيز!مقدارى كره و خرما بياور تا زقّوم كنيم!آنها مىخوردند و مسخره مىكردند و مىگفتند محمّد(ص)در آخرت ما را به اينها مىترساند.(ج ٧٠/١٩،ج ٢٠٣/٢١-٢٠٤،ج ٢٣٦/٢٣.)
زكريّا
زكريّا:(مريم٢/.)[**]
(من اعلام القرآن)«زكريّا»يكى از پيامبران بزرگ الهى است كه نامش در قرآن كريم در ٧ مورد ذكر شده است[***]وى از بزرگان بيت المقدس بود و با ايشاع خواهر حنه مادر مريم
[*]أَ ذٰلِكَ خَيْرٌ نُزُلاً أَمْ شَجَرَةُ الزَّقُّومِ.«آيا اين(نعمتهاى جاويدان بهشت)بهتر است يا درخت( نفرتانگيز)زقّوم؟!»صافات٦٢/.
[١] مجمع البحرين،مادّۀ«زقم».
[٢] روح البيان،ج ٤٦٤/٧.
[٣] روح المعانى،ج ٨٥/٢٣.
[**]ذِكْرُ رَحْمَتِ رَبِّكَ عَبْدَهُ زَكَرِيّٰا.«اين يادى است از رحمت پروردگار تو نسبت به بندهاش زكريّا»مريم٢/.
[***] المعجم الاحصائى لالفاظ القرآن الكريم.