شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٤٦٠ - شجر١٧٢٨ ممنوعه چه درختى بوده است؟(اعراف٢٢/ )
تجارت در آن روز بودند و مكه و مدينه حلقۀ اتصالى در ميان آن دو محسوب مىشد.(ج ٣٥١/٢٧-٣٥٢.)
ش ج ر
شجر:(الرحمن٦/.)[*]
در اصل از مادّۀ«شجر»(بر وزن قمر)به معنى«درخت»گرفته شده است،ولى اين واژه تنها به درخت اطلاق نمىشود،بلكه به بوتههاى گياهان نيز گفته مىشود و لذا در قرآن مجيد به بوته كدو«شجرة»اطلاق شده است:وَ أَنْبَتْنٰا عَلَيْهِ شَجَرَةً مِنْ يَقْطِينٍ.صافات١٤٦/.
و به هر حال،غلات و درختان ميوه و غير آن را نيز شامل مىشود،بنابراين واژۀ«شجرة» در لغت عرب و استعمالات قرآنى گاه به معنى«درخت»و گاه به معنى مطلق«گياه»نيز آمده است.[**]
و از آنجا كه در مشاجره و نزاع،يك نوع آشفتگى و به هم پيچيدگى،همانند پيچيدگى شاخههاى درختان به يكديگر آشكار مىشود،به معنى«نزاع و كشمكش»آمده است،مانند آيۀ ٦٥ سوره نساء.(ج ٤٥٤/٣،ج ١٢٠/٦،ج ٧٠/١٩،ج ١٠٣/٢٣.)
شجرۀ ممنوعه چه درختى بوده است؟(اعراف٢٢/.)[***]
در شش مورد از قرآن مجيد اشاره به«شجرۀ ممنوعه»شده است،بدون اين كه درباره كيفيت و يا نام آن سخنى به ميان آيد،ولى در منابع اسلامى دو نوع تفسير براى آن آمده است، يكى تفسير«مادى»كه طبق معروف در روايات،«گندم»بوده است[١].
و ديگرى تفسير«معنوى»كه در روايات از آن تعبير به«شجرۀ حسد»شده است،زيرا طبق اين روايات،آدم(ع)پس از ملاحظه مقام و موقعيت خود چنين تصور كرد كه مقامى بالاتر از
[*]وَ النَّجْمُ وَ الشَّجَرُ يَسْجُدٰانِ.«و گياه و درخت براى او سجده مىكنند»الرحمن٦/.
[**]إِنَّ شَجَرَةَ الزَّقُّومِطَعٰامُ الْأَثِيمِ.«همانا درخت زقّوم جهنم قوت و غذاى بدكاران است»دخان٤٣/-٤٤.
[***]...وَ نٰادٰاهُمٰا رَبُّهُمٰا أَ لَمْ أَنْهَكُمٰا عَنْ تِلْكُمَا الشَّجَرَةِ...«و پروردگارشان آنها را(آدم و همسرش را)ندا داد كه آيا شما رااز آن درخت نهى نكردم!...»اعراف٢٢/.
[١] براى اطلاع از اين روايات،به تفسير نور الثقلين،جلد اول،صفحه ٥٩ و ٦٠ و جلد دوم،صفحه ١١ در تفسير آياتسورۀ بقره و سورۀ اعراف مراجعه شود.