شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٩ - تدبّر (نساء٨٢/ )
انسان قدرتمند و افشاگر است! تعبيرى كه در روايت مذكور وارد شده،قرينهاى است بر اين كه«دابة الأرض»يك انسان بسيار فعال است،نه يك حيوان.
در بعضى روايات،بر شخص امير مؤمنان على(ع)تطبيق شده است،و در برخى ديگر «دابة الارض»كنايه از حضرت مهدى صاحب الزمان(ع)است[١].
در يك جمعبندى به اين جا مىرسيم كه از يكسو واژۀ«دابّة»بيشتر در غير انسانها به كار مىرود(هرچند در قرآن كراراً در مفهوم اعم و يا در مورد انسانها استعمال شده) ازسوىديگر قرائن متعدد در خود آيۀ مورد بحث وجود دارد و نيز روايات فراوانى در تفسير آيه وارد شده است كه نشان مىدهد منظور از«دابّة الارض»در اين جا انسانى است با ويژگيهايى كه در بالا ذكر كرديم،انسانى است بسيار فعال، مشخصكنندۀ خط حقّ و باطل،مؤمن و منافق و كافر،انسانى است كه در آستانۀ رستاخيز ظاهر مىشود و خود يكى از آيات عظمت پروردگار است.
(ج ٥٥١/١٥ تا ٥٥٥.)
د ب ر
«يَتَدَبَّرُون»
تدبّر:(نساء٨٢/.)[*]
در اصل از مادّۀ«دبر»(بر وزن ابر)به معنى«پشت سر و عاقبت چيزى»است.بنابراين «تدبّر»يعنى«بررسى نتايج و عواقب و پشت و روى چيزى»مىباشد و تفاوت آن با«تفكّر»اين است كه تفكّر مربوط به بررسى علل و خصوصيات يك موجود است،امّا«تدبّر»مربوط به بررسى عواقب و نتايج آن است.
آيۀ مورد بحث به دنبال نكوهشهايى كه در آيات قبل،از منافقان به عمل آمد،در اين جا به آنها و همۀ كسانى كه در حقانيت قرآن مجيد شك و ترديد دارند اشاره كرده،مىفرمايد:
«آيا آنها دربارۀ وضع خاص اين قرآن انديشه نمىكنند و نتايج آن را بررسى نمىنمايند اين قرآن اگر از ناحيه غير خدا نازل شده بود حتماً تناقضها و اختلافهاى فراوانى در آن مىيافتند،
[١]تفسير ابو الفتوح،ج ٤٢٣/٨.
[*]أَ فَلاٰ يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ وَ لَوْ كٰانَ مِنْ عِنْدِ غَيْرِ اللّٰهِ لَوَجَدُوا فِيهِ اخْتِلاٰفاً كَثِيراً.نساء٨٢/.