شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ١٥ - مدحض (صافات١٤١/ )
چرا كه معاد،هم جسمانى است و هم روحانى و كيفر و پاداش آن نيز در هر دو جنبه است.
(ج ٦٤/١٢،ج ١٨/١٩.)
دحض
مدحض:(صافات١٤١/.)[*]
از«ادحاض»به معنى«باطل كردن،زائل كردن،مغلوب كردن و از ميان بردن»است.اسم مفعول آن«مُدحض»و در اصل از مادّۀ«دَحْض»و«دُحوض»به معنى«لغزش»است.
آيۀ مورد بحث اشاره به ماجراى حضرت يونس(ع)در كشتى و اصابت كردن قرعه به نام او و افكندن وى در دهان ماهى عظيم است.
يونس سوار بر كشتى شد،طبق روايات ماهى عظيمى سر راه را بر كشتى گرفت،دهان باز كرد گويى غذايى مىطلبد،سرنشينان كشتى گفتند به نظر مىرسد گناهكارى در ميان ماست!(كه بايد طعمه اين ماهى شود و چارهاى جز استفاده از قرعه نيست)در اين جا قرعه افكندند قرعه به نام يونس در آمد! طبق روايتى قرعه را سهبار تكرار كردند و هربار به نام يونس در آمد،ناچار يونس را گرفتند در دهان ماهى عظيم پرتاب كردند! قرآن در آيۀ مورد بحث با يك جملۀ كوتاه به اين ماجرا اشاره كرده،مىگويد:
«و با آنها قرعه افكند(و قرعه به نام او اصابت كرد و)مغلوب شد»(...فَكٰانَ مِنَ الْمُدْحَضِينَ).
بنابراين منظور از«مدحض»در اين جا اين است كه قرعه به نام يونس اصابت كرد.
اين تفسير نيز گفته شده كه دريا طوفانى شد و بار كشتى سنگين بود و هر لحظه خطر غرق شدن،سرنشينان كشتى را تهديد مىكرد و چارهاى جز اين نبود كه براى سبك شدن كشتى بعضى از افراد را به دريا بيفكنند،و قرعه به نام يونس در آمد،او را به دريا انداختند و درست در همين هنگام نهنگى فرارسيد و او را در كام خود فروبرد .[**](ج ١٥٥/١٩.)
[*]فَسٰاهَمَ فَكٰانَ مِنَ الْمُدْحَضِينَ.صافات١٤١/.
**) دربارۀ مادّۀ«دحض»ذيل آيه ٥٦ سورۀ كهف و نيز ذيل آيۀ ٥ سورۀ مؤمن در تفسير نمونه بحث شده است به جلد٤٧٢/١٢ و جلد ١٧/٢٠ مراجعه فرماييد.