شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٢٤٨ - زفير و شهيق (هود١٠٦/ )
پاداش)هستم»(وَ أَنَا بِهِ زَعِيمٌ)يوسف٧٢/.
واژۀ«زعيم»دو بار در قرآن مجيد آمده است يكى در آيۀ فوق و ديگرى در آيۀ ٤٠ سورۀ قلم[*].(ج ٣٥/١٠ با استفاده از منابع معتبر)
ز ف ر
زفير و شهيق:(هود١٠٦/.)[**]
در اين آيه هر دو واژه با هم آمده است و در اين جا به علت ملازمت دو واژۀ«زفير»و «شهيق»بهتر است به شرح هر دو واژه بپردازيم.
در معناى اين دو كلمه ارباب لغت و مفسران احتمالات زيادى دادهاند،بعضى گفتهاند:
«زفير»به معنى فرياد كشيدنى است كه با بيرون فرستادن نفس توأم باشد و«شهيق»نالۀ توأم با فروبردن نفس است.
بعضى ديگر«زفير»را به آغاز صداى الاغ و«شهيق»را به پايان آن تفسير كردهاند كه شايد با معنى اول زياد تفاوت نداشته باشد[***].
به هر حال اين هر دو صداى فرياد و نالۀ كسانى است كه از غم و اندوه ناله سر مىدهند، نالهاى كه تمام وجود آنها را پر مىكند و نشانۀ نهايت ناراحتى و شدت عذاب است.
بايد توجه داشت كه«زفير»و«شهيق»هر دو مصدرند و«زفير»در اصل به معنى«بار سنگين بر دوش گرفتن»است و چون چنين كارى سرچشمۀ آه و ناله مىشود به آن«زفير»گفته شده،و«شهيق»در اصل به معنى«طولانى بودن»است،همان گونه كه به كوه بلند«جبل شاهق» مىگويند و سپس به نالههاى طولانى اطلاق شده است.
در ضمن براى آتش دوزخ«زفير»قائل شدهاند و با توجه به آيۀ ١٢ سورۀ فرقان[****]،از آتش
[*]المعجم الاحصائى لالفاظ القرآن الكريم.
[**]فَأَمَّا الَّذِينَ شَقُوا فَفِي النّٰارِ لَهُمْ فِيهٰا زَفِيرٌ وَ شَهِيقٌ.«امّا آنها كه شقاوتمند شدند در آتشاند و براى آنها زفير و شهيق(نالههاى طولانى دم و بازدم)است»هود١٠٦/.
***) در معناى«زفير»نيز گفته شده،صدايى است كه در گلو مىپيچد و«شهيق»صدايى است كه در سينه رفت و آمدمىكند و به هر حال اشاره به صداهاى وحشتانگيز و ناراحتكننده است.(نمونه،ج ٣٢٧/٢٤.)
[****]إِذٰا رَأَتْهُمْ مِنْ مَكٰانٍ بَعِيدٍ سَمِعُوا لَهٰا تَغَيُّظاً وَ زَفِيراً.«هنگامى كه اين آتش آنها را از دور مىبيند صداى وحشتناك وخشمآلود او را كه با نفس زدن شديد همراه است مىشنوند»فرقان١٢/.