شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٤١٠ - اسماءِ حُسنا چيست؟ (اعراف١٨٠/ )
مىگويد:«هل تعلم له سميّا»تنها نام نيست،بلكه محتواى نام است،يعنى مگر براى ذات پاك احديت،مثل و مانندى هست؟و به عبارت ديگر،آيا كسى غير از خدا،خالق،رازق،محيى، مميت،عالم و قادر بر همه چيز پيدا خواهى كرد؟(ج ١١١/١٣.) اسم:در جملۀ«بسم اللّه»نخست با كلمۀ«اسم»روبرو مىشويم كه به گفته علماى ادبيات عرب،اصل آن از«سمو»(بر وزن غلوّ)گرفته شده كه به معنى«بلندى و ارتفاع»است و اين كه به هر نامى«اسم»گفته مىشود به خاطر آن است كه مفهوم آن بعد از نامگذارى از مرحلۀ خفا و پنهانى به مرحلۀ بروز و ظهور و ارتفاع مىرسد و يا به خاطر آن است كه لفظ با نامگذارى،معنى پيدا مىكند و از مهمل و بىمعنى بودن در مىآيد و علو و ارتفاع مىيابد[١].(ج ٢٠/١.)
اسماءِ حُسنا چيست؟:(اعراف١٨٠/.)[*]
در كتب حديث و تفسير،اعم از منابع شيعه و اهل تسنّن بحثهاى مشروحى پيرامون«اسماء حسنى»ديده مىشود،شك نيست كه«اسماء حسنى»به معنى«نامهاى نيك»است و مىدانيم كه تمام نامهاى پروردگار مفاهيم نيكى را در بر دارد و بنابراين همۀ اسماء او حسنى است،اعم از آنها كه صفات ثبوتيه ذات پاك اوست،مانند عالم و قادر،و يا آنها كه صفات سلبيه ذات مقدس اوست،مانند قدوس،و آنها كه صفات فعل است و حكايت از يكى از افعال او مىكند،مانند خالق،غفور،رحمان و رحيم.
ازسوىديگر شك نيست كه صفات خدا قابل احصا و شماره نيست،زيرا كمالات او نامتناهى است و براى هر كمالى از كمالات او اسم و صفتى مىتوان انتخاب كرد.
در بسيارى از روايات كه از پيامبر(ص)و ائمّه(ع)به ما رسيده مىخوانيم:خداوند داراى
(نام او يحياست بشارت مىدهيم)كه قبل از اين او را«همنام»نبوده است(منظور اين است كه خدا او را نامگذارى كردهاست)»مريم٧/.ولى با توجه به توضيحى كه در متن داده شده،ممكن است در اين آيه نيز واژۀ«سمى»به همان معناى«مثل و مانند»آمده باشد كه در اين صورت بيانگر امتيازات«مسمّى»خواهد بود.
[١] بعضى«اسم»را از«سمه»(بر وزن هبه)از مادّۀ«وسم»كه به معنى«علامتگذارى»است گرفتهاند،زيرا اسم درحقيقت علامت معنى است،ولى محققان اين نظر را مردود دانستهاند،زيرا مىدانيم به هنگام جمع بستن و تصغير ريشه اصلىلغت ظاهر مىشود و در مورد اسم،جمعش«اسماء»و تصغيرش«سمى»و«سميه»است،از اين جا روشن مىشود كه اسم درواقع از قبيل ناقص واوى است نه مثال واوى.
[*]وَ لِلّٰهِ الْأَسْمٰاءُ الْحُسْنىٰ فَادْعُوهُ بِهٰا...«و براى خداوند نامهاى نيكى است،خدا را با آن بخوانيد...»اعراف١٨٠/.