شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥٩٢ - مُصْرِخ (ابراهيم٢٢/ )
ياور و براى بر طرف ساختن درد و رنج از دل بر مىكشد.
آيۀ مورد بحث به قسمت ديگرى از عذاب دردناك كفار مىپردازد و انگشت روى بعضى از نكات حساس مىگذارد،مىگويد:«آنها در دوزخ فرياد مىزنند كه اى پروردگار ما!ما را از اين جا خارج كن تا عمل صالحى بهجاآوريم...» آرى آنها با مشاهدۀ نتايج اعمال سوء خود در ندامت عميقى فرومىروند و از پرده دل فرياد مىكشند و تقاضاى بازگشت به دنيا براى انجام اعمال صالح مىكنند.(ج ٢٧٥/١٨.)
صَريخ:(يس٤٣/.)[*]
از مادّۀ«صراخ»به معنى« فريادرس»است(و آن كسى است كه نالۀ آدمى را بشنود و استغاثۀ او را جواب گويد).
آيۀ مورد بحث سخن از درياها و بخشى از نعمتها و مواهب دريا يعنى حركت كشتيهاى تجارى و مسافربرى بر صحنۀ آنها مىباشد و براى روشن ساختن اين نعمت بزرگ،مىفرمايد:
«اگر بخواهيم آنها را غرق مىكنيم،آنچنان كه نه فريادرسى داشته باشند و نه كسى كه آنها را از دريا بگيرد» به يك موج عظيم فرمان مىدهيم كشتى را واژگون سازد،يا به يك گرداب مأموريت مىدهيم تا در كام خود فروبلعد و يا به يك طوفان دستور مىدهيم تا آن را مانند يك پر كاه بردارد و در وسط امواج پرتاب كند و اين ماييم كه اين نظام را تداوم مىبخشيم و اگر گهگاه حوادثى از اين قبيل مىفرستيم براى اين است كه به اهميت نعمتى كه مردم در آن غرقند،پى ببرند.(ج ٣٩٦/١٨.)
مُصْرِخ:(ابراهيم٢٢/.)[**]
اسم فاعل از باب افعال(اصراخ)در اصل از مادّۀ«صرخ»به معنى فرياد كشيدن براى طلب كمك آمده است،بنابراين «مصرخ»به معنى« فريادرس»( پناهدهنده)مىباشد و «مستصرخ»به معنى كسى است كه فريادرسى مىخواهد و«استصراخ»به معنى«يارى طلبيدن» است،ولى در اصل به معنى فرياد كشيدن و يا از ديگرى تقاضاى فرياد زدن است و اين امر
[*]وَ إِنْ نَشَأْ نُغْرِقْهُمْ فَلاٰ صَرِيخَ لَهُمْ وَ لاٰ هُمْ يُنْقَذُونَ.يس٤٣/.
[**]...مٰا أَنَا بِمُصْرِخِكُمْ وَ مٰا أَنْتُمْ بِمُصْرِخِيَّ...«نه من فريادرس شما هستم و نه شما فريادرس من...»ابراهيم٢٢/.