شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٦١٩ - صالح المؤمنين كيست؟ (تحريم٤/ )
آيۀ مورد بحث درباره سرگذشت دردناك فرزند نوح است كه اندرز پدر را نشنيد و تا آخرين نفس دست از لجاجت بر نداشت و سرانجام در ميان امواج طوفان گرفتار شد،آيه خطاب به نوح(ع)است«فرمود اى نوح!او از اهل تو نيست،او عمل غير صالح است...»(إِنَّهُ عَمَلٌ غَيْرُ صٰالِحٍ)هود٤٦/.
چرا فرزند نوح،عمل غير صالح بود؟ بعضى از مفسران معتقدند كه در اين آيه كلمهاى در تقدير است و در اصل مفهومش چنين است:انّه ذو عمل غير صالح.«فرزند تو داراى عمل غير صالح است»،ولى با توجه به اين كه گاهى انسان در انجام يك كار آنچنان پيش مىرود كه گويا عين آن عمل مىشود در ادبيات زبانهاى مختلف به هنگام مبالغه اين تعبير فراوان ديده مىشود،مثلا گفته مىشود فلان كس سراپا عدل و سخاوت است و يا فلان كس سراپا دزدى و فساد است،گويى آنچنان در آن عمل غوطهور گشته كه ذات او عين آن عمل گشته است.
اين پيامبرزاده نيز آنقدر با بدان بنشت و در اعمال زشت و افكار نادرستشان غوطهور گشت كه گويى وجودش تبديل به يك عمل غير صالح شد.
بنابراين،تعبير فوق در عين اين كه بسيار كوتاه و مختصر است،گوياى يك واقعيت مهم در مورد فرزند نوح مىباشد.(ج ١١٥/٩-١١٦.)
صالح المؤمنين كيست؟:(تحريم٤/.)[*]
بدون شك«صٰالِحُ الْمُؤْمِنِينَ»معنى وسيعى دارد كه همۀ مؤمنان صالح و باتقوا و كامل الايمان را شامل مىشود،هرچند «صالح»در آيۀ مورد بحث مفرد آمده،و نه جمع ولى چون معنى جنسى دارد از آن عموميت استفاده مىشود[١].
اما در اين كه مصداق اتمّ و اكمل در اين جا كيست؟از روايات متعددى استفاده مىشود كه منظور«امير مؤمنان»على(ع)است.
در حديثى از امام باقر(ع)مىخوانيم:
[*]...وَ إِنْ تَظٰاهَرٰا عَلَيْهِ فَإِنَّ اللّٰهَ هُوَ مَوْلاٰهُ وَ جِبْرِيلُ وَ صٰالِحُ الْمُؤْمِنِينَ.«...و اگر بر ضد او دست به دست هم مىدهيد(كارى از پيش نخواهيد برد)زيرا خداوند ياور اوست و همچنين جبرئيل و مؤمنانصالح و فرشتگان بعد از آنها پشتيبان او هستند»تحريم٤/.
[١] بعضى«صالح»را در آيۀ مورد بحث(تحريم٤/.)جمع دانسته و گفتهاند نظر به اين كه واو«صالحوا»به هنگاماضافه حذف مىشود در رسم الخط قرآن نيز نيامده است،ولى اين معنى بعيد به نظر مىرسد.