شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٣٠٥ - سُبُل (زخرف١٠/ )
سابِقون:(واقعه١٠/.)[*]
به معنى«پيشروان»و كسانى كه نه تنها در ايمان پيشگامند كه در اعمال خير و صفات و اخلاق انسانى نيز پيشقدمند،آنها«اسوه»و«قدوه»مردمند و امام و پيشواى خلقند و به همين دليل مقربان درگاه خداوند بزرگند.
بنابراين اگر بعضى از مفسران پيشگام بودن آنها را تنها به سبقت در طاعة اللّٰه(اطاعت خدا)يا نمازهاى پنجگانه،يا جهاد،يا هجرت،يا توبه و امثال آن تفسير كردهاند،هركدام گوشهاى از اين مفهوم وسيع را مورد توجه قرار دادهاند وگرنه اين كلمه اينها و غير اينها از خيرات و بركات را شامل مىشود و نيز اگر در روايات اسلامى گاه«سابقون»به چهار نفر«هابيل»و «مؤمن آل فرعون»و«حبيب نجار»كه هركدام در امّت خود پيشگام بودند و همچنين امير مؤمنان على بن ابى طالب(ع)كه نخستين مسلمان از مردان بود تفسير شده،در حقيقت بيان مصداقهاى روشن آن است و به معنى محدود ساختن مفهوم آيه نيست[١].
در بعضى از روايات به پيامبران مرسل و غير مرسل تفسير شده است[٢]و در بعضى احاديث به نقل از رسول خدا(ص)رسيده است كه:آنها على(ع)و پيروان او هستند كه پيشگامان بهسوى بهشت و مقربان درگاه خدايند به خاطر احترامى كه خدا براى آنها قائل شده است[٣]و همه اينها بيان مصداقهايى از مفهوم گسترده فوق است.
ضمنا كلمۀ«سابقين»نيز جمع«سابق»به معنى كسى است كه پيشى مىگيرد و جلو مىافتد، چنان كه در آيۀ ٣٩ سورۀ عنكبوت مىخوانيم...وَ مٰا كٰانُوا سٰابِقِينَ.«...آنها نتوانستند بر خدا پيشى گيرند و از چنگال قدرت او فرار كنند».(ج ٢٧٢/١٦،ج ٢٠٤/٢٣.)
سبل
سُبُل:(زخرف١٠/.)[**]
جمع«سبيل»هم به راههاى خشكى اطلاق مىشود،هم به راههاى دريايى،چنان كه در
[*]وَ السّٰابِقُونَ السّٰابِقُونَ.«و(سومين گروه)پيشگامان پيشگام»واقعه١٠/.
[١] اين معنى در حديثى از امام باقر(ع)نقل شده است.مجمع البيان،ج ٢١٥/٩.
[٢] نور الثقلين،ج ٢٠٦/٥.
[٣] مأخذ پيشين،ص ٢٠٩.
[**]...وَ جَعَلَ لَكُمْ فِيهٰا سُبُلاً لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ.زخرف١٠/.