شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ١٥٤ - ذو القرنين (كهف٨٣/ )
از آنها،هرگز مستلزم جبر نيست،چرا كه اينها مجازات اعمال خود آنها و واكنش كردار و رفتارشان است.(ج ٤٦٤/٢١ تا ٤٦٧.)
ر خ و-ى
رُخاء:(ص٣٦/.)[*]
به معنى«نرم و ملايم»است و ظاهرا در آيه مورد بحث اشاره به جريان باد نرمى است كه به فرمان سليمان(ع)حركت مىكرد و هركجا سليمان مىخواست مىوزيد و برطبق خواستهاش به آسانى جريان مىيافت،از مادّۀ[رخو،يرخو و رخى،يرخى،رخاء و رخاء].
آيۀ مورد بحث مىفرمايد:
«ما باد را مسخر او ساختيم تا مطابق فرمانش به نرمى حركت كند و به هرجا او مىخواهد برود»(رُخٰاءً حَيْثُ أَصٰابَ)ص٣٦/.
مسلم است يك حكومت وسيع و گسترده بايد از وسيلۀ ارتباطى سريعى برخوردار باشد تا رئيس حكومت بتواند در موقع لزوم بسرعت از تمام مناطق كشور سركشى كند و خداوند اين امتياز را به سليمان داده بود.
اين كه چگونه باد به فرمان او بود و با چه سرعتى حركت مىكرد؟و سليمان و يارانش به هنگام حركت بهوسيله باد،بر چه چيز سوار مىشدند؟و چه عواملى آنها را از سقوط و كم و زياد شدن فشار هوا و مشكلات ديگر حفظ مىكرد؟ و خلاصه اين چه وسيلۀ مرموز و اسرارآميزى بوده كه در آن عصر و زمان در اختيار سليمان قرار داشت؟ اينها مسائلى است كه جزئيات آن براى ما روشن نيست،ما همينقدر مىدانيم كه اين از جمله خوارق عاداتى بود كه در اختيار پيامبران قرار مىگرفت،يك مسئله عادى و معمولى نبود، يك موهبت فوقالعاده و يك اعجاز بود و اين امور در برابر قدرت خداوند امر سادهاى است و چه بسيارند مسائلى كه ما اصل آن را مىدانيم اما از جزئياتش خبر نداريم.
در اين جا سؤالى پيش مىآيد كه تعبير به«رخاء»(نرم و ملايم)كه در اين آيه وارد شده با تعبير«عاصفه»( تندباد)كه در آيه ٨١ سورۀ انبياء آمده است هماهنگ نيست،آنجا كه
*)فَسَخَّرْنٰا لَهُ الرِّيحَبِأَمْرِهِ رُخٰاءً حَيْثُ أَصٰابَ.ص٣٦/.