شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٦٠٥ - صَفْح (حجر٨٥/ )
همين جهت واژۀ«اصغاء»به معنى«گوش فرادادن به سخن ديگرى»آمده(كه در حقيقت ميل كردن گوش به سخن گوينده است)به هر حال آيه مىگويد:
«اگر از كار خود توبه كنيد(به نفع شماست)زيرا دلهايتان از حق منحرف گشته است...»(فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُكُمٰا)تحريم٤/.
منظور از(صَغَتْ قُلُوبُكُمٰا»در آيۀ فوق،انحراف دلهاى آنها[*]از حق بهسوى گناه بوده است[١].(ج ٢٧٦/٢٤.)
لِتَصْغىٰ:(انعام١١٣/.)[**]
از مادّۀ«صغو»(بر وزن سرو)به همان معناى«تمايل پيدا كردن به چيزى»است،ولى بيشتر به تمايلى گفته مىشود كه از طريق شنيدن بهوسيلۀ گوش حاصل مىشود،بنابراين اگر كسى به سخن ديگرى با نظر موافق گوش كند به آن«صغو»و«اصغاء»گفته مىشود.آيۀ مورد بحث مىفرمايد:
«(و نتيجۀ وسوسههاى شيطان و شيطان صفتان اين خواهد شد)كه دلهاى كسانى كه به روز رستاخيز عقيده ندارند به آنها متمايل مىشود...»انعام١١٣/.(ج ٤٠٩/٥.)
ص ف ح
صَفْح:(حجر٨٥/.)[***]
در اصل به معنى«جانب و طرف و روى هر چيز»است[٢]و بههمينجهت«فاصفح»در
[*]منظور از كلمۀ«آنها»دو نفر از همسران پيامبر اكرم(ص)به نامهاى:«حفصه»و«عائشه»به ترتيب دختران«عمر»و«ابو بكر»بودهاند.براى كسب اطلاع بيشتر رجوع شود به شأن نزول آيه،جلد ٢٤،صفحه ٢٧١ تفسير نمونه.
[١] طبق تفسيرى كه در بالا ذكر كرديم و بسيارى از مفسران آن را برگزيدهاند،آيۀ مورد بحث محذوفى دارد و در تقديرچنين است:ان تتوبا الى اللّه كانت خير لكما(يا تقدير ديگرى شبيه اين معنا)،ولى بعضى احتمال دادهاند،كه آيه محذوفى نداشته باشد وجملۀ:صغت قلوبكما،جزاى شرط باشد(با اين قيد كه مفهوم جمله،تمايل بهسوى حق باشد نه باطل)ولى اين احتمال بسياربعيد است،زيرا شرط به صورت فعل مضارع است و جزا به صورت فعل ماضى،و اين به عقيدۀ اكثر نحويين جايز نيست،ضمناذكر«قلوبكما»به صيغۀ جمع،نه به صيغۀ تثنيه،به خاطر آن است كه دو تثنيه در كنار هم از نظر فصاحت ناخوشايند است و لذابه صورت جمع ذكر شده و معنى آن تثنيه است.
[**]وَ لِتَصْغىٰ إِلَيْهِ أَفْئِدَةُ الَّذِينَ لاٰ يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ...انعام١١٣/.
[***]...فَاصْفَحِ الصَّفْحَ الْجَمِيلَ.«...از آنها(دشمنان)بخوبى صرف نظر كن و(آنها را به نادانيهايشان ملامت ننما)».حجر٨٥/.
[٢] فيروزآبادى در قاموس مىگويد:دامنۀ كوه را«صفح»و پهنى شمشير را«صفح»و صورت را نيز«صفح»گويند و