شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥٠٩ - شَفَتين (بلد٩/ )
اول است كه در اشعار نيز روى آن تكيه شده است و شفق را به«دماء الشّهداء»(خون شهيدان) تشبيه كردهاند.
ولى بعضى معنى دوم را انتخاب كردهاند كه بسيار ضعيف به نظر مىرسد،بخصوص اين كه اگر ريشه لغوى اين واژه را«رقت»بدانيم تناسب با همان سرخى كمرنگ كه نور رقيق آفتاب است دارد.
به هر حال ازآنجا كه ظهور«شفق»خبر از يك حالت تحول و دگرگونى عميق در جهان مىدهد و اعلام پايان روز و آغاز شب است،بعلاوه جلوه و زيبايى خاصى دارد و از همه گذشته وقت نماز مغرب است،خداوند به آن سوگند ياد فرموده است،تا همگان را وادار به انديشه در اين پديده آسمانى كند.[*](ج ٣٩٢/١٣ و ٤٢٥،ج ٢٦٣/١٤،ج ٣٩٣/٢٠.)
ش ف ه
شَفَتين:(بلد٩/.)[**]
مفرد آن«شفة»به معنى«لب»و جمع آن«شفاه»است و نسبت آن را«شفهىّ»و گاه «شفوىّ»گويند و به همين مناسبت گروهى آن را«واوى»يعنى از مادّه«شفو»مىدانند كه در اين صورت جمع آن«شفوات»مىشود.(تبيين اللغات)،ولى«المعجم الاحصائى»و عدهاى از ارباب لغت،مادّۀ آن را در«ش ف ه»ضبط كردهاند.
آيۀ مورد بحث،بخشى از مهمترين نعمتهاى مادى و معنوى الهى را بر انسان مىشمرد تا از يكسو غرور و غفلت او را بكشند،و ازسوىديگر وادار به تفكر در خالق اين نعمتها كند و با تحريك حس شكرگزارى در درون جانش او را بهسوى معرفت خالق سوق دهد،مىفرمايد:
«آيا ما براى انسان دو چشم و يك زبان و دو لب قرار نداديم؟»بلد٨/ و ٩.
در اين آيات از اوصاف چشم و زبان كه بگذريم مىبينيم كه«لبها»نقش مؤثرى در تكلم دارند،چرا كه بسيارى از مقاطع حروف بهوسيلۀ لبها ادا مىشوند و از اين گذشته لبها كمك زيادى به جويدن غذا و حفظ رطوبت دهان و نوشيدن آب مىكند و اگر نبودند مسئله خوردن و آشاميدن انسان،و حتى منظرۀ چهرۀ او براثر جريان آب دهان به بيرون و عدم قدرت بر اداى
*)براى كسب اطلاع بيشتر به جلد ٤٣٩/٢٢ و جلد ٣١٣/٢٦،تفسير نمونه رجوع فرماييد.
[**]أَ لَمْ نَجْعَلْ لَهُ عَيْنَيْنِوَ لِسٰاناً وَ شَفَتَيْنِ.بلد٨/ و ٩.