مستعد نهفته است،با ريزش آن جان مى‌گيرد و حركت تكاملى خود را آغاز مى‌كند به طورى صفحۀ كوه و صحرا يكپارچه جنبش و حيات مى‌شود،شكوفه‌ها و گلها و ميوه‌ها يكى بعد از ديگرى زينت‌بخش شاخه‌ها مى‌شوند،گويى همه مى‌خندند،فرياد شادى مى‌كشند،ولى اين صحنه دل‌انگيز ديرى نمى‌پايد،بادهاى خزان شروع مى‌شود و گرد و غبار مرگ بر سر آنها مى‌پاشد هوا به سردى مى‌گرايد،آبها كم مى‌شود«و چيزى نمى‌گذرد كه آن گياه خرم و سرسبز و خندان به شاخه‌ها و برگهاى پژمرده و بى‌فروغ تبديل مى‌شوند،هر باد و نسيمى آنها را جدا كرده با خود به هر سو مى‌برد»(ج ٤٤٤/١٢.)

ذاريات:(ذاريات١/.)[*]

جمع«ذارية»به معنى بادهايى است كه اشياء را به پرواز در مى‌آورد.

بعد از سورۀ«و الصافات»اين دومين سوره‌اى است كه با سوگندهاى مكرر آغاز مى‌شود و جالب اين كه اين سوگندها غالباً مقدمه‌اى است براى بيان مسئله معاد،جز در موارد معدودى كه با مسئله توحيد و غير آن مربوط مى‌شود،محتواى اين سوگندها ربط خاصى با محتواى رستاخيز دارد و حقيقت اين است كه سوگندهاى قرآن يكى از چهره‌هاى اعجاز اين كتاب آسمانى و از زيباترين فرازهاى آن است در آغاز اين سوره خداوند به پنج موضوع مختلف سوگند ياد كرده است كه چهار مورد آن پشت سر هم و يك قسمت به صورت جداگانه آمده است.نخست مى‌فرمايد:

«سوگند به بادهايى كه ابرها را در آسمان به حركت در مى‌آورند و گرد و غبارها و بذر گياهان و نطفه‌هاى گلها را در روى زمين به هر سو مى‌پراكند»(وَ الذّٰارِيٰاتِ ذَرْواً)ذاريات١/.

در حديثى كه بسيارى از مفسران در ذيل همين آيه آورده‌اند مى‌خوانيم:

«ابن الكوا»[١]روزى از على(ع)در حالى كه بر منبر خطبه مى‌خواند سؤال كرد منظور از «الذّاريات ذروا»چيست؟فرمود:بادهاست.

عرض كرد:فالحاملات وقرا چيست؟فرمود:ابرهاست.

عرض كرد:فالجاريات يسرا،فرمود:كشتيهاست.

[*]وَ الذّٰارِيٰاتِ ذَرْواًذاريات١/.

[١] نام او«عبد اللّه»بود و در زمان امير مؤمنان على(ع)مى‌زيست و از منافقان و دشمنان سرسخت حضرت بود،خود رادر صف يارانش قرار مى‌داد و كارشكنى مى‌كرد.