محيط بوده است،مى‌باشد از آنجا كه گاه ضرورتهايى پيش مى‌آيد كه انسان براى حفظ جان خويش مجبور به استفاده از بعضى از غذاهاى حرام شود قرآن در ذيل آيه آن را استثناء كرده و مى‌گويد:«ولى كسى كه مجبور شود(براى نجات جان خويش از مرگ)از آنها بخورد گناهى بر او نيست،به شرط اين كه ستمگر و متجاوز نباشد» به اين ترتيب براى اين كه اضطرار بهانه و دستاويزى براى زياده‌روى در خوردن غذاهاى حرام نشود با دو كلمۀ«غير باغ»و«لا عاد»گوشزد مى‌كند كه اين اجازه تنها براى كسانى است كه خواهان لذت از خوردن اين محرمات نباشند و از مقدار لازم كه براى نجات از مرگ ضرورى است تجاوز نكنند.

واژۀ مورد نظر در پايان آيۀ ٣ سورۀ مائده[*]در همين زمينه به‌كاررفته‌است ،آنجا كه مى‌گويد:«...كسانى كه به هنگام گرسنگى ناگزير از خوردن گوشتهاى حرام شوند در حالى كه تمايل به گناه نداشته باشند خوردن آن براى آنها حلال است...».(ج ٥٨٣/١،ج ٢٧٢/٤.)

ضرّ:(انعام١٧/.)[**]

بر وزن«حرّ»و آن عبارت است از كمبودهايى كه به انسان دست مى‌دهد اعم از اين كه جنبۀ بدنى داشته باشد مثل نقص عضو و انواع بيماريها و يا جنبۀ روحى داشته باشد،مثل جهل و سفاهت و جنون و يا جنبه‌هاى ديگر مانند از بين رفتن مال و مقام و حيثيت انسان و نيز مرگ عزيزان و غيره و به اين ترتيب هرگونه بدى و ناراحتى كه به روح و جان يا جسم انسان برسد «ضرّ»ناميده مى‌شود.

اين واژۀ در آيۀ ٨٣ و ٨٤ سورۀ انبياء[***]دربارۀ«ايّوب» به‌كاررفته‌است ،آنجا كه مى‌گويد:

«و ايّوب را به ياد آور هنگامى كه پروردگارش را خواند(و عرضه داشت)بدحالى و مشكلات به من روى آورده و تو ارحم‌الراحمينى،ما دعاى او را مستجاب كرديم و ناراحتيهايى را كه داشت بر طرف ساختيم...».(ج ١٧٥/٥،ج ٤٧٨/١٣.)

[*]...فَمَنِ اضْطُرَّ فِي مَخْمَصَةٍ غَيْرَ مُتَجٰانِفٍ لِإِثْمٍ...مائده٣/.

[**]وَ إِنْ يَمْسَسْكَ اللّٰهُ بِضُرٍّ فَلاٰ كٰاشِفَ لَهُ...«اگر خداوند زيانى به تو برساند هيچ‌كس جز او نمى‌تواند آن را بر طرفسازد...»انعام١٧/.

[***]وَ أَيُّوبَ إِذْ نٰادىٰ رَبَّهُ أَنِّي مَسَّنِيَ الضُّرُّ وَ أَنْتَ أَرْحَمُ الرّٰاحِمِينَ،فَاسْتَجَبْنٰا لَهُ فَكَشَفْنٰا مٰا بِهِضُرٍّ...انبياء٨٣/ و ٨٤.