شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٤٨٣ - اَشْرَقَت (زمر٦٩/ )
ش ر ق
اَشْرَقَت:(زمر٦٩/.)[*]
از مادّۀ«شرق»گرفته شده به معنى«بر آمدن و تابيدن آفتاب»است.آيۀ مورد بحث پيرامون معاد گفتگو مىكند،مىفرمايد:«در آن روز زمين به نور پروردگار روشن مىشود»(وَ أَشْرَقَتِ الْأَرْضُ بِنُورِ رَبِّهٰا...)زمر٦٩/.
در اين كه منظور از اين«اشراق»و روشنايى به نور الهى چيست؟تفسيرهاى مختلفى گفته شده است كه مهمتر از همه سه تفسير است:
١.جمعى گفتهاند منظور از نور عرب،حق و عدالت است كه خداوند صفحۀ زمين را در آن روز با آن نورانى مىكند.
مرحوم علامۀ مجلسى در بحار الانوار مىگويد:«زمين به عدل پروردگار در روز قيامت روشن مىشود،زيرا نور زمين به عدالت است»[١]بعضى ديگر حديث معروف نبوى را كه مىگويد:«ظلم در قيامت در صورت تاريكى و ظلمت مجسم مىشود»شاهد اين معنى گرفتهاند[٢].
«زمخشرى»در«كشاف»نيز همين معنى را برگزيده و مىگويد:«در آن روز زمين از اقامه عدل و گسترش قسط در حساب و ارزيابى حسنات و سيئات روشن مىگردد» ٢.بعضى ديگر معتقدند كه اين اشاره به نورى است غير از نور خورشيد و ماه كه خداوند مخصوص آن روز مىآفريند.
٣.مفسر عالى قدر نويسندۀ«الميزان»مىگويد:مراد از روشن شدن زمين به نور پروردگار كه از خصوصيات روز قيامت است همان انكشاف غطاء و كنار رفتن پردهها و حجابها و ظاهر شدن حقايق اشياء و اعمال انسانها از خير و شر و اطاعت و عصيان و حق و باطل مىباشد،سپس به آيۀ ٢٢ سورۀ ق بر اين معنى استدلال كرده است:
لَقَدْ كُنْتَ فِي غَفْلَةٍ مِنْ هٰذٰا فَكَشَفْنٰا عَنْكَ غِطٰاءَكَ فَبَصَرُكَ الْيَوْمَ حَدِيدٌ.«تو در غفلت از اين
[*]وَ أَشْرَقَتِ الْأَرْضُ بِنُورِ رَبِّهٰا...زمر٦٩/.
[١] بحار الانوار،ج ٣٢١/٦.
[٢] روح المعانى و روح البيان،ذيل آيۀ مورد بحث.