شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٢٤٠ - زَجْرَة (صافات١٩/ )
آيۀ مورد بحث اشاره به قوم سركش نوح دارد و مىفرمايد:
«پيش از آنها قوم نوح پيامبر خود را تكذيب كردند،آرى آنها بندۀ ما(نوح)را تكذيب كردند و گفتند:او مرد ديوانهاى است و(سپس با انواع آزارها)او را(از ادامۀ رسالتش) بازداشتند »(قٰالُوا مَجْنُونٌ وَ ازْدُجِرَ)قمر٩/.
قابل توجه اين كه در اين آيه،كلمۀ تكذيب دو بار ذكر شده ظاهرا به اين جهت كه دفعۀ اوّل به صورت سربسته و بار دوم شرح آن است و جالب اين كه در آيۀ مورد بحث«قالوا»به صورت فعل معلوم آمده و«و ازدجر»به صورت فعل مجهول،شايد به اين جهت كه اعمال آنها در زجر نوح از گفتۀ آنها بدتر و نارواتر بود تا آنجا كه خداوند نامى از اين گروه نمىبرد و آنها را قابل ذكر نمىشمرد.
همچنين در آيۀ ٢ سورۀ صافات به واژۀ«زاجرات»بر مىخوريم،آنجا كه مىگويد:
فَالزّٰاجِرٰاتِ زَجْراً.«همانها كه قويا نهى مىكنند(و بازمىدارند )» در اين آيه«زاجرات»نيز از ماده«زجر»به معنى«بازداشتن و منع كردن»است و در اين جا به معنى گروههايى است كه به منع و طرد و زجر ديگران مىپردازند.(ج ٩/١٩،ج ٣٠/٢٣.)
زَجْرَة:(صافات١٩/.)[*]
از مادّۀ«زجر»چنان كه در پيش هم اشاره كرديم گاه به معنى طرد است و گاه به معنى فرياد،و در آيۀ مورد بحث به معنى دوم است و اشاره به نفخۀ دوم و صيحۀ ثانى اسرافيل مىباشد، آيه مىفرمايد:
«تنها يك صيحۀ عظيم واقع مىشود ناگهان همه(از قبرها برمىخيزند و)نگاه مىكنند»(فَإِنَّمٰا هِيَ زَجْرَةٌ وٰاحِدَةٌ...)صافات١٩/.
انتخاب تعبير(زَجْرَةٌ وٰاحِدَةٌ)با توجه به محتواى اين دو كلمه،اشاره به سرعت و ناگهانى بودن رستاخيز و سهولت و آسانى آن در برابر قدرت خداست كه با يك فرياد آمرانه از سوى «فرشتۀ رستاخيز»يا«صور اسرافيل»همه مردگان لباس حيات بر تن مىكنند و در عرصۀ محشر براى حساب حاضر مىشوند.
نظير آيۀ مورد بحث عينا در سورۀ نازعات،آيه ١٣ آمده است.(ج ٣٠/١٩،ج ٨٥/٢٦.)
[*]فَإِنَّمٰا هِيَ زَجْرَةٌ وٰاحِدَةٌ فَإِذٰا هُمْ يَنْظُرُونَ.صافات١٩/.