«در آن هنگام شما در طرف پايين(و نزديك مدينه)قرار داشتيد و آنها در طرف بالا(و از اين نظر دشمن بر شما برترى داشت)و كاروان(قريش)پايين‌تر از شما بود(و دسترسى به آنها ممكن نبود)...»(إِذْ أَنْتُمْ بِالْعُدْوَةِ الدُّنْيٰا...)انفال٤٢/.

در اين ميدان مسلمانان در سمت شمالى كه نزديكتر به مدينه است قرار داشتند و دشمنان در سمت جنوبى كه دورتر است،اين احتمال نيز وجود دارد كه محلى را كه مسلمانان به حكم ناچارى براى مبارزه با دشمن انتخاب كرده بودند پايين‌تر و محل دشمن مرتفع‌تر بوده و اين يك امتياز براى دشمن محسوب مى‌شد.ضمناً بايد توجه داشت كه واژۀ«دنيا»در بعضى آيات به معناى عالمى كه در آن زندگى مى‌كنيم آمده است،مانند آيۀ ٢٠ سورۀ حديد[*]كه مى‌فرمايد:

«بدانيد زندگى دنيا تنها بازى و سرگرمى و تجمل‌پرستى و تفاخر در ميان شما و افزون طلبى در اموال و فرزندان است...»(ج ١٨٧/٧-١٨٨،ج ٣٥١/٢٣.)

د ه‌ ر

دَهْر:(جاثيه٢٤/.)[**]

چنان كه«راغب»در«مفردات»مى‌گويد در اصل اسمى است براى عُمر جهان،از آغاز و پيدايش آن تا پايانش،سپس هر مدّت زيادى به«دهر»تعبير شده است.

مفهوم«دَهْر»برخلاف زمان است،زيرا واژۀ زمان،بر مدت كم و زياد هر دو واقع مى‌شود.

در مورد دهر نيز گفته‌اند:

دهر چون نيرنگ سازد چرخ چون دستان كند*مغز را آشفته سازد عقل را حيران كند! ولى در احاديث اسلامى از پيغمبر گرامى اسلام(ص)نقل شده:لاٰ تَسُبُّوا الدَّهْرَ فَاِنَّ اللّٰهَ هُوَ الدَّهْرُ.«روزگار را دشنام ندهيد،چرا كه خداوند روزگار است»[١].

اشاره به اين كه روزگار،لفظى بيش نيست،كسى كه مدبّر اين جهان و گردانندۀ اين عالم است خداست،اگر به مدبّر و گردانندۀ اين جهان بدگويى كنيد بدون توجه به خداوند قادر متعال

[*]اِعْلَمُوا أَنَّمَا الْحَيٰاةُ الدُّنْيٰا لَعِبٌ وَ لَهْوٌ وَ زِينَةٌ وَ تَفٰاخُرٌ بَيْنَكُمْ وَ تَكٰاثُرٌ فِي الْأَمْوٰالِ وَ الْأَوْلاٰدِ...حديد٢٠/.

[**]...وَ مٰا يُهْلِكُنٰا إِلاَّ الدَّهْرُ...«...و جز طبيعت و روزگار ما را هلاك نمى‌كند...»جاثيه٢٤/.

[١] مجمع البيان،ج ٧٨/٩.