شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥٩ - يُدهِنُون (قلم٩/ )
دهن
يُدهِنُون:(قلم٩/.)[*]
از«مُداهنه»گرفته شده و در اصل از مادّه«دهن»به معنى«روغن»است.
آيۀ مورد بحث به ذكر اخلاق دشمنان و تكذيبكنندگان كه خدا و پيامبر و روز رستاخيز را تكذيب مىكنند مىپردازد و سپس به تلاش و كوشش آنها براى سازش كشيدن پيامبر(ص)اشاره مىكند و مىگويد:
«آنها دوست دارند نرمش نشان دهى تا آنها هم نرمش نشان دهند(نرمشى توأم با انحراف از مسير حق)»(وَدُّوا لَوْ تُدْهِنُ فَيُدْهِنُونَ)قلم٩/.معمولاً اين تعبير در مورد نرمش و انعطافهاى مذموم و منافقانه به كار مىرود و همچنين نرمش و انعطاف به معنى صرف نظر كردن از قسمتى از فرمانهاى خدا به خاطر آنان.
مفسران نقل كردهاند كه اين آيه زمانى نازل شد كه رؤساى مكه،پيامبر(ص)را به پيروى از آيين نياكان و شرك و بتپرستى دعوت كردند،خداوند او را از اطاعت آنها نهى كرد.[١]
بعضى ديگر نقل كردهاند كه«وليد بن مغيره»كه از سران بزرگ شرك بود اموال عظيمى به پيامبر(ص)عرضه داشت و سوگند ياد كرد كه اگر از آيينش بازگردد به او خواهد داد[٢].
از لحن آيات و از آنچه در تواريخ آمده است بخوبى استفاده مىشود كه وقتى مشركان كوردل سرعت پيشرفت آيين اسلام را مشاهده كردند به فكر افتادند كه از طريق دادن امتيازاتى به پيامبر(ص)امتيازاتى از او بگيرند و او را به نوعى سازش بكشانند-همان گونه كه روش همه طرفداران باطل در طول تاريخ است-لذا گاه اموال عظيم و گاه زنان زيبا و گاه پست و مقام برجسته پيشنهاد مىكردند،و در حقيقت روح پيامبر(ص)را با مقياس وجود خود اندازهگيرى و مقايسه مىكردند.
ولى قرآن بارها به پيامبر(ص)هشدار داده كه هرگز كمترين انعطافى در برابر اين پيشنهادهاى انحرافى از خود نشان ندهد و با اهل باطل هرگز مداهنه نكند،چنان كه در آيۀ ٤٩
[*]وَدُّوا لَوْ تُدْهِنُ فَيُدْهِنُونَ.قلم٩/.
[١] فخر رازى،ج ٨٥/٣٠ و مراغى،ج ٣١/٢٩.
[٢] تفسير قرطبى،ج ٦٧١٠/١٠.