شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٢٥٤ - زُلْزِلُوا (احزاب١١/ )
زلزل
زُلْزِلُوا:(احزاب١١/.)[*]
از«زلزال»گرفته شده[زلزل،زلزلة و زلزالا]به معنى«سخت به حركت در آوردن و شديد تكان خوردن»است و چنان كه در تبيين اللغات آمده در اصل از مادّۀ«زلّ»به معنى«لغزيدن» گرفته شده و لفظ آن تكرار شده است تا دلالت بر تكرار معنى كند و كنايه از اضطراب و دهشتزدگى است.آيۀ مورد بحث مىگويد:
«در آنجا مؤمنان آزمايش شدند و تكان سختى خوردند»(...وَ زُلْزِلُوا زِلْزٰالاً شَدِيداً)احزاب١١/.
طبيعى است هنگامى كه انسان گرفتار طوفانهاى فكرى مىشود،جسم او نيز از اين طوفان بر كنار نمىماند و در اضطراب و تزلزل فرومىرود .بسيار ديدهايم افرادى كه ناراحتى فكرى دارند در همان جاى خود كه نشستهاند مرتبا تكان مىخورند،دست بر دست مىمالند و اضطراب خود را در حركات خود كاملا مشخص مىكنند.
در آيۀ ١،سورۀ زلزله آمده است:
إِذٰا زُلْزِلَتِ الْأَرْضُ زِلْزٰالَهٰا.«هنگامى كه زمين شديدا به لرزه درآيد» در جملۀ بالا،تعبير به«زلزالها»(زلزلهاش)يا اشاره به اين كه در آن روز تمام كرۀ زمين به لرزه در مىآيد(برخلاف زلزلههاى معمولى كه همۀ آنها موضعى و مقطعى است)و يا اشاره به زلزلۀ معهود يعنى زلزلۀ رستاخيز است[١].
همچنين در اولين آيۀ سورۀ حج به كلمۀ«زلزلة»بر مىخوريم و در آنجا آمده است[**]:
«اى مردم از پروردگارتان بترسيد كه زلزله رستاخيز امر عظيمى است»(...إِنَّ زَلْزَلَةَ السّٰاعَةِ شَيْءٌ عَظِيمٌ).
[*]هُنٰالِكَ ابْتُلِيَ الْمُؤْمِنُونَ وَ زُلْزِلُوا زِلْزٰالاً شَدِيداً.احزاب١١/.
[١] در صورت اول«اضافه»معنى عموم مىرساند و در صورت دوم معنى عهد را،ضمنا«زلزال»به كسر زاء معنىمصدرى دارد و«زلزال»به فتح زاء معنى اسم مصدرى دارد و اين وضع معمولا در افعالى مىآيد كه به صورت مضاعف به كارمىرود مانند«صلصال»و«وسواس».
[**]يٰا أَيُّهَا النّٰاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمْ إِنَّ زَلْزَلَةَ السّٰاعَةِ شَيْءٌ عَظِيمٌ.حج١/.