شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٢٠٩ - رمضان (بقره١٨٥/ )
اشاره و نشانهاى كه به طور غير صريح و مخفيانه،مطلبى را مىرساند گفته مىشود.
در كتاب«الاتقان»آمده است كه مراد از«رمز»اشاره به دست و علامت با سر است و ابن جوزى اين واژه را معرب دانسته و واسطى نيز گفته است كه به زبان عبرى«حركت دادن دو لب»است[*].
آيۀ مورد بحث مىفرمايد:
«(زكريا)عرض كرد پروردگارا!نشانهاى براى من قرار بده،گفت نشانۀ تو آن است كه سه روز با مردم جز با اشاره و رمز سخن نخواهى گفت(و زبان تو بدون هيچ علت ظاهرى براى گفتگو با مردم از كار مىافتد)...»آل عمران٤١/.(ج ٤٠٦/٢.)
رمض
رمضان:(بقره١٨٥/.)[**]
آيۀ مورد بحث،زمان روزه و قسمتى از احكام و فلسفههاى آن را شرح مىدهد و مىگويد:
«(آن چند روز معدود)ماه رمضان است كه قرآن براى راهنمايى مردم و نشانههاى هدايت و فرق ميان حق و باطل در آن نازل شده است...»بقره١٨٥/.
كلمۀ رمضان به علت علم بودن و الف و نون،غير منصرف است،بعضى گفتهاند نامى است از نامهاى خدا،بنابراين شهر رمضان يعنى شهر اللّه(ماه خدا)و در وجه تسميه آن نظريات گوناگونى بيان شده است،ولى علت اين كه ماه رمضان براى روزه گرفتن انتخاب شده،اين است كه اين ماه بر ساير ماهها برترى دارد،در آيۀ مورد بحث نكتۀ برترى آن چنين بيان شده،قرآن كه كتاب هدايت و راهنماى بشر و«فرقان»است و با دستورها و قوانين خود روشهاى صحيح را از ناصحيح جدا و سعادت انسانها را تضمين كرده،در اين ماه نازل شده است و در روايات اسلامى نيز چنين آمده كه همۀ كتابهاى بزرگ آسمانى«تورات»،«انجيل»،«زبور»،«صحف»و «قرآن»همه در اين ماه نازل شدهاند و به اين ترتيب ماه رمضان همواره ماه نزول كتابهاى بزرگ آسمانى و ماه تعليم و تربيت بوده است.(ج ٦٢٦/١ و ٦٣٤-٦٣٥.)
[*]ترجمۀ الاتقان،ج ٤٢٦/٢ و ٤٧٢.
[**]شَهْرُ رَمَضٰانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدىً لِلنّٰاسِ وَ بَيِّنٰاتٍ مِنَ الْهُدىٰ وَ الْفُرْقٰانِ...بقره١٨٥/.