شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٢١٦ - رهان (بقره٢٨٣/ )
و به خاطر اين كار فيض خود را قطع مكن.[*](ج ٤٩٢/١٢،ج ٤١٤/٢٤.)
رهن
رهين:(طور٢١/.)[**]
از مادّۀ«رهن»به معنى«گروگان»(حبس هر چيز)است و آن وثيقهاى است كه معمولا در مقام«وام»مىدهند،آيه مىگويد:
«... هركس در گرو اعمال خويش است»(كُلُّ امْرِئٍ بِمٰا كَسَبَ رَهِينٌ)طور٢١/.
و همچنين آيۀ:
كُلُّ نَفْسٍ بِمٰا كَسَبَتْ رَهِينَةٌ.« هركس در گرو اعمال خويش است»مدثر٣٨/.
گويى تمام وجود انسان در گرو اعمال و انجام وظايف و تكاليف خويش است و هنگامى كه آنها را انجام مىدهد آزاد مىشود وگرنه در قيد اسارت باقى خواهدماند و در حقيقت اسير و محبوس است.
از بعضى از كلمات اهل لغت چنين بر مىآيد كه يكى از معانى«رهن»ملازمت و همراه بودن چيزى است[١]و بعضى معنى اصلى آن را صريحا همين دوام و ثبوت و ملازمت مىدانند و «رهن»به معنى«وثيقه»را از اصطلاحات فقها شمردهاند،لذا هنگامى كه گفته مىشود«نعمة راهنة»به معنى نعمت پايدار و برقرار است[٢]و مفهوم آيۀ مورد بحث اين است كه اعمال هركس ملازم و همراه اوست و هرگز از او جدا نمىشود،خواه عمل نيك باشد يا بد!(ج ٤٣١/٢٢-٤٣٢،ج ٢٥٠/٢٥.)
رهان:(بقره٢٨٣/.)[***]
به كسر راء جمع«رهن»كه در آيه به معنى مفرد آمده است و بخشى از آيه چنين است:
*)دربارۀ واژۀ مورد بحث در تفسير نمونه ذيل آيۀ /٢٦يونس(ج ٢٦٨/٨.)و آيۀ /٤٤معارج(ج ٤٩/٢٥.)و آيۀ /٦جن(ج ١٠٧/٢٥.)و آيۀ /١٧مدثر(ج ٢٢٦/٢٥.)بحث و گفتگو شده است.
[**]...كُلُّ امْرِئٍ بِمٰا كَسَبَ رَهِينٌ.طور٢١/.
[١] لسان العرب،مادّۀ«رهن».
[٢] مجمع البحرين،مادّۀ«رهن».
[***]وَ إِنْ كُنْتُمْ عَلىٰ سَفَرٍ وَ لَمْ تَجِدُوا كٰاتِباً فَرِهٰانٌ مَقْبُوضَةٌ...بقره٢٨٣/.