شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٦٦٩ - ضَعُفَ (حج٧٣/ )
ولى در حديثى از پيغمبر اكرم(ص)مىخوانيم:«ضريع چيزى است كه در آتش دوزخ، شبيه خار،تلختر از صبر،متعفّنتر از مردار و سوزندهتر از آتش،خداوند آن را ضريع نام نهاده است[١].
بعضى نيز گفتهاند:«ضريع»طعامى است ذلت آفرين كه دوزخيان براى رهايى از آن به درگاه خدا تضرّع مىكنند[٢](و در قبل اشاره كرديم كه مادّۀ«ضرع»به معنى ضعف و ذلت و خضوع است)[٣].
اين تفسيرها با هم منافاتى ندارد و ممكن است در معنى اين واژه جمع باشد.
(ج ٤١٦/٢٦-٤١٧.)
ضعف
ضَعُفَ:(حج٧٣/.)[*]
از مادّۀ«ضعف»به معنى«سست و ناتوان شدن»است.آيۀ مورد بحث دربارۀ معبودانى كه از يك مگس ضعيفترند سخن مىگويد و قرآن با يك مثال قضيه را روشن مىكند،مىفرمايد:
«...و هرگاه مگس چيزى از آنها بربايد نمىتوانند آن را بازپس گيرند،هم اين طلبكنندگان و عابدان،ضعيف و ناتوانند و هم آن مطلوبان و معبودان...»(ضَعُفَ الطّٰالِبُ وَ الْمَطْلُوبُ)حج ٧٣/.
قرآن مجيد اين صحنه را عنوان قرار داده و براى ضعف و ناتوانى بتها و سستى منطق مشركان از آن بهرهگيرى مىكند،مىگويد شما خوب نگاه كنيد ببينيد معبودهايتان چگونه زيردست و پاى مگسها قرار گرفتهاند و قادر به كمترين دفاع از خود نيستند،اين چه معبودهاى بىعرضه و بىارزشى هستند كه شما حل مشكلات خود را از آنها مىخواهيد!(ج ١٧٢/١٤.)
[١]الضّريع شىء يكون فى النّار يشبه الشّوك،اشدّ مرارة من الصّبر و انتن من الجيفة،و احرّ من النّار،سمّاه اللّه ضريعا.
[٢] تفسير قرطبى،ج ٧١٢٠/١٠.
[٣] دربارۀ غذاى دوزخيان كه گاه قرآن از آن به«ضريع»و گاه به«زقّوم»و گاه به«غسلين»يادكرده و همچنيندربارۀ تفاوت ميان اين تعبيرات،در جاى خود سخن گفتهايم و شرح مبسوط آن در جلد ٢٤ تفسير نمونه،صفحه ٤٧١،ذيل آيه٣٤ سورۀ حاقه آمده است.
[*]...وَ إِنْ يَسْلُبْهُمُ الذُّبٰابُ شَيْئاً لاٰ يَسْتَنْقِذُوهُ مِنْهُ ضَعُفَ الطّٰالِبُ وَ الْمَطْلُوبُ...حج٧٣/.