شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٣٦٢ - سَعى (نجم٣٩/ )
دعوت من پيروى نكنيد،در«ضلال و سعر»(در گمراهى و آتشهاى برافروخته جهنم)خواهيد بود،آنها در پاسخ مىگويند:اگر ما از بشرى مثل خودمان پيروى كنيم در«ضلال و سعر»خواهيم بود.
با اين ترتيب مىتوان گفت كه واژۀ«سعر»دو معنى دارد،نخست اين كه جمع«سعير»به معنى آتش برافروخته است،ديگر اين كه به معنى جنون و هيجانزدگى و برافروختگى توأم با از دست دادن اعتدال فكرى است.
به هر حال واژۀ«سعر»در آيه ممكن است به معنى اول باشد و يا به معنى دوم،در اين صورت مفهوم آيه چنين است:
آنها مىگفتند ما اگر از انسانى همانند خود پيروى كنيم گمراه و ديوانهايم،قرآن مىگويد:
روز قيامت مىفهمند كه با انكار و تكذيب انبيا در گمراهى و جنون بودهاند! در پايان،ذكر«سعر»به صورت«جمع»در حقيقت براى تأكيد و دوام است،خواه به معنى جنون باشد يا به معنى آتش برافروخته[*].(ج ٥١/٢٣ و ٧٥،ج ١٨٢/٢٦.)
س ع ى
سَعى:(نجم٣٩/.)[**]
[سعى،يسعى،سعيا]در اصل به معنى«راه رفتن سريع»است كه به مرحلۀ دويدن نرسيده، ولى غالبا به معنى«تلاش و كوشش»به كار مىرود،چرا كه به هنگام تلاش و كوشش در كارها، انسان حركات سريعى انجام مىدهد،خواه كار خير باشد يا شرّ.
آيۀ مورد بحث مىفرمايد:«و اين كه براى انسان بهرهاى جز سعى و كوشش او نيست»(وَ أَنْ لَيْسَ لِلْإِنْسٰانِ إِلاّٰ مٰا سَعىٰ)نجم٣٩/.
جالب اين كه آيه نمىفرمايد:بهرۀ انسان كارى است كه انجام داده،بلكه مىفرمايد تلاشى است كه از او حاصل شده است،اشاره به اين كه مهم تلاش و كوشش است هرچند انسان احيانا به مقصد و مقصودش نرسد كه اگر نيّتش خير باشد خدا پاداش خير به او مىدهد،چرا كه او خريدار
[*]پيرامون واژۀ«سعر»در تفسير نمونه،جلد ٢٨١/٣،جلد ١٣/١٤،جلد ٣٦/١٥ و جلد ٥٢/٢٢ گفتگو شده است كهحاصل تمام مباحث به مطالب فوق بر مىگردد.
[**]وَ أَنْ لَيْسَ لِلْإِنْسٰانِ إِلاّٰ مٰا سَعىٰ.نجم٣٩/.