شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٧٥ - ذ١٦٤٨ لِكَ (بقره٢/ )
ذ
ذ ا
ذا:(يونس٣٢/)[*]
به معنى«اين»(ذانِ و ذَيْنِ)اين دو.اسم اشاره براى نزديك است و هاء تنبيه برآن اضافه شده،هذا مىشود و مؤنث آن هذه است.
يَسْئَلُونَكَ مٰا ذٰا يُنْفِقُونَ.«مىپرسند چگونه انفاق مىكنند؟»بقره٢١٩/.
هٰذٰا يَوْمُ لاٰ يَنْطِقُونَ.«اين روزى است كه تكلم نمىكنند»مرسلات٣٥/.
ذا گاهى به معنى الّذى مىآيد و آن در صورتى است كه بعد از«ما و من استفهام»باشد مثل:
مٰا ذٰا قٰالَ آنِفاً.محمد١٦/ يعنى مَا الَّذىٖ قٰالَ آنِفاً.و مثل:
من ذا بالدّار.يعنى كيست آنكه در خانه است و گاهى ما ذا مجموعاً به معنى استفهام مىآيد نظير آيهاى كه در ابتدا ذكر شده است.(المنجمد الطّلاب،فرهنگ بزرگ جامع نوين،قاموس قرآن)
ذٰلِكَ:(بقره٢/.)[**]
در لغت عرب اسم اشارۀ بعيد است،به معنى«آن»(كاف آن براى خطاب و لام آن براى تأكيد است)بنابراين:ذٰلِكَ الْكِتٰابُدر آيۀ مورد بحث مفهومش«آن كتاب»است،در حالى كه در اين جا بايد از اشاره به نزديك استفاده مىشد،و«هذا الكتاب»مىگفت،چرا كه قرآن در دسترس مردم قرار داشته بود.
[*]...فَمٰا ذٰا بَعْدَ الْحَقِّ إِلاَّ الضَّلاٰلُ...«...و بعد از بيان اين راه حق و خداشناسى چه باشد غير گمراهى...يونس٣٢/.
[**]ذٰلِكَ الْكِتٰابُ لاٰ رَيْبَ فِيهِ...«اين كتاب با عظمتى است كه شك در آن راه ندارد...»بقره٢/.