شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥٨٠ - صَديد (ابراهيم١٦/ )
ولى در آيۀ ٢ سورۀ منافقين[*]به معنى«منع كردن و بازداشتن»آمده است:
«آنها سوگندهايشان را سپر ساختهاند تا مردم را از راه خدا بازدارند ...»(ج ٤٤٨/٣، ج ١٦٠/٢٤.)
يَصِدُّونَ:(زخرف٥٧/.)[**]
از مادّۀ«صدّ»(در صورتى كه فعل مضارعش با كسر صاد بوده باشد)[صدّ،يصدّ،صدّا]به معنى«خنديدن و فرياد كشيدن و سر و صدا راه انداختن»است(كه معمولا به هنگام استهزاء دست به دست هم مىدهند)[١].آيۀ مورد بحث مىفرمايد:
«و هنگامى كه دربارۀ فرزند مريم مثلى زده شد قوم تو از آن مىخنديدند(و مسخره مىكردند)»زخرف٥٧/.
با توجه به اين حقيقت و آنچه در شأن نزول آمده روشن مىشود كه منظور از مثال همان است كه مشركان به عنوان استهزاء به هنگام شنيدن آيۀ شريفۀ:إِنَّكُمْ وَ مٰا تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ حَصَبُ جَهَنَّمَ...«شما و آنچه را غير از خدا مىپرستيد هيزم دوزخيد...»(انبياء٩٨/.)گفتند و آن اين بود كه عيسى بن مريم نيز معبود واقع شده و به حكم اين آيه بايد در دوزخ باشد چهبهتر كه ما و بتهايمان نيز همسايۀ عيسى باشيم!گفتند و خنديدند و مسخره كردند.(ج ٩٥/٢١.)
صَديد:(ابراهيم١٦/.)[***]
چنان كه علماى لغت گفتهاند چركى است كه ميان پوست و گوشت جمع مىشود،همچنان كه آيۀ مورد بحث مىگويد:«...و از آب بدبوى متعفنى نوشانده مىشود»(مِنْ مٰاءٍ صَدِيدٍ)ابراهيم١٦/.
جملهاى كه در اين آيه آمده به اين معنى است كه در جهنم از يك آب بدبوى متعفن بدمنظر همانند چرك و خون به شخص كافر گردنكش منحرف مىنوشانند.در ضمن واژۀ«صديد»را آب جوشان نيز گفتهاند.(ج ٣٠٤/١٠.)
[*]اِتَّخَذُوا أَيْمٰانَهُمْ جُنَّةً فَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللّٰهِ...منافقين٢/.
[**]وَ لَمّٰا ضُرِبَ ابْنُ مَرْيَمَ مَثَلاً إِذٰا قَوْمُكَ مِنْهُ يَصِدُّونَ.زخرف٥٧/.
[١] رك:لسان العرب،مادّۀ«صدد».
[***]...وَ يُسْقىٰ مِنْ مٰاءٍ صَدِيدٍ.ابراهيم١٦/.