شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ١٨٩ - ذو القرنين (كهف٨٣/ )
ر ق ب
ارتَقِب:(دخان٥٩/.)[*]
در اصل از«رقبة»(بر وزن طلبه)به معنى«گردن»گرفته شده است و از آنجا كه افرادى كه منتظر چيزى هستند پيوسته گردن مىكشند به معنى انتظار و مراقبت از چيزى آمده است.
آيۀ مورد بحث تهديدى است دربارۀ گروهى كه در برابر كلام حق تسليم نمىشوند لذا خداوند به پيامبرش مىفرمايد:
«(اگر بااينهمه آنها پذيرا نشوند)تو منتظر باش،آنها نيز منتظرند»(فَارْتَقِبْ إِنَّهُمْ مُرْتَقِبُونَ)دخان٥٩/.
تو منتظر وعدههاى الهى درزمينۀ پيروزى بر كفار باش و آنها منتظر شكست باشند.تو منتظر مجازات دردناك الهى دربارۀ آنها باش،آنان نيز در پندار خود انتظار شكست و ناكامى تو را بكشند تا معلوم شود كداميك از اين دو انتظار صحيح است:
بنابراين هرگز نبايد از اين آيه چنين نتيجهگيرى كرد كه خداوند به پيامبرش دستور مىدهد بكلى دست از تبليغ آنها بكشد و تلاشها و كوششهايش را متوقف سازد و تنها به انتظار قناعت كند،بلكه اين يك نوع تهديد است كه براى بيدار ساختن افراد لجوج به كار مىرود.
در آيۀ ١٨ سورۀ قصص به جملۀ«يترقّب»بر مىخوريم كه در آنجا آمده است:
فَأَصْبَحَ فِي الْمَدِينَةِ خٰائِفاً يَتَرَقَّبُ...«موسى در شهر ترسان بود و هر لحظه در انتظار حادثهاى...» در اين جا نيز جملۀ«يترقّب»از«ترقّب»گرفته شده و به معنى«انتظار كشيدن»است.
(ج ٤٩/١٦،ج ٢١٨/٢١.)
رَقيب:(نساء١/.)[**]
در اصل به كسى مىگويند كه از محلّ مرتفعى به اوضاع نظارت كند و سپس به معنى«حافظ و نگهبان چيزى»آمده است،زيرا نگهبانى از لوازم نظارت است.بلندى محلّ رقيب ممكن
*)فَارْتَقِبْ إِنَّهُمْ مُرْتَقِبُونَ.دخان٥٩/.
**)...إِنَّ اللّٰهَ كٰانَ عَلَيْكُمْ رَقِيباً.نساء١/.