شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٣٠٤ - استَبَق١٦٤٨ ا (يوسف٢٥/ )
سبأ مىخوانيم:أَنِ اعْمَلْ سٰابِغٰاتٍ...كه در اين جا«سابغات»جمع«سابغ»به معنى«زره كامل و فراخ»است،يعنى(به داود دستور داديم)زرههاى كامل و فراخ بساز...(ج ٦٤/١٧،ج ٣١/١٨.)
س ب ق
استَبَقٰا:(يوسف٢٥/.)[*]
كلمۀ«استباق»در لغت به معنى سبقت گرفتن دو يا چند نفر از يكديگر است و ريشۀ اصلى آن«سبق»به معنى«پيشى گرفتن»آمده.
آيۀ مورد بحث،بخشى از داستان يوسف و همسر عزيز مصر است،آنجا كه مقاومت سرسختانۀ يوسف،همسر عزيز را تقريبا مأيوس كرد،ولى يوسف كه در اين دور مبارزه در برابر آن زن عشوهگر و هوسهاى سركش نفس،پيروز شده بود احساس كرد كه اگر بيش از اين در آن لغزشگاه بماند خطرناك است و بايد خود را از آن محل دور سازد و لذا«با سرعت بهسوى در كاخ دويد تا در را باز كند و خارج شود،همسر عزيز نيز بىتفاوت نماند،او نيز به دنبال يوسف بهسوى در دويد تا مانع خروج او شود و براى اين منظور،پيراهن او را از پشت سر گرفت و به عقب كشيد،به طورى كه پشت پيراهن از طرف طول پاره شد»(وَ اسْتَبَقَا الْبٰابَ وَ قَدَّتْ قَمِيصَهُ مِنْ دُبُرٍ...)يوسف٢٥/.
در آيۀ ٤ سوره نازعات[**]به كلمۀ«سابقات»بر مىخوريم كه آن از مادّۀ«سبقت»به معنى «پيشى گرفتن»است و از آنجا كه پيشى گرفتن معمولا بدون سرعت ممكن نيست گاه از اين ماده مفهوم سرعت،استفاده مىشود.
آيه مىگويد:«سوگند به فرشتگانى كه در اجراى فرمان الهى با سرعت حركت مىكنند و سپس بر يكديگر سبقت مىگيرند»(وَ السّٰابِحٰاتِ سَبْحاً فَالسّٰابِقٰاتِ سَبْقاً)نازعات ٣ و ٤.(ج ٣٨٣/٩،ج ٧٥/٢٦.)
[*]وَ اسْتَبَقَا الْبٰابَ وَ قَدَّتْ قَمِيصَهُ...«و هر دو بهسوى در دويدند(در حالى كه همسر عزيز،يوسف را تعقيب مىكرد)وپيراهن او را از پشت پاره كرد...»يوسف٢٥/.
[**]فَالسّٰابِقٰاتِ سَبْقاً.«و سپس بر يكديگر سبقت مىگيرند»نازعات٤/.