كه آنها خود گواه امّت خويش بودند،و از سوى سوم وجود پيامبر با اوصاف و اخلاقش،با برنامه‌هاى سازنده‌اش و با سوابق درخشانش،شاهد و گواه بر حقانيت مكتبش،و شاهد و گواه بر عظمت و قدرت پروردگار است.[*](ج ٣٦٢/١٧.)

اَشْهاد:(مؤمن٥١/.)[**]

جمع«شاهد»يا«شهيد»است(همان گونه كه«اصحاب»جمع«صاحب»و«اشراف» جمع«شريف»است)و به هر حال به معنى«گواهان»است.آيه مى‌گويد:

«ما به طور مسلم رسولان خود،و كسانى را كه ايمان آورده‌اند،در زندگى دنيا و روزى كه گواهان به پا خيزند،يارى مى‌دهيم»(يَوْمَ يَقُومُ الْأَشْهٰادُ)مؤمن٥١/.

در اين كه اين گواهان كيانند تفسيرهاى مختلفى شده است كه همه قابل جمع است:

١)منظور فرشتگان مراقب اعمال آدمى است.

٢)منظور پيامبران مى‌باشد كه گواهان امّتها هستند.

٣)مقصود فرشتگان و پيامبران و مؤمنانند كه گواهان انسانها مى‌باشند.

امّا احتمال اين كه اعضاى پيكر انسان نيز داخل در اين بحث باشد بعيد به نظر مى‌رسد،زيرا واژۀ«اشهاد»هرچند معنى گسترده‌اى دارد،اما تعبير به«يَوْمَ يَقُومُ الْأَشْهٰادُ»(روزى كه گواهان قيام مى‌كنند)با آن متناسب نيست.

اين تعبير اشاره به نكتۀ جالبى است و مى‌خواهد بگويد آن روزى كه همه خلايق در آن جمعند گواهان در آن محضر بزرگ قيام مى‌كنند و رسوايى در آنجا بدترين رسوايى است،و پيروزى نيز برترين پيروزى است،ما در آن روز مؤمنان و رسولان خود را يارى مى‌كنيم و بر آبروى آنها در آن محضر بزرگ مى‌افزاييم.(ج ١٢٧/٢٠-١٢٨.)

شهداء:(نساء٦٩/.)[***]

جمع«شهيد»و در اصل به معنى«گواه»است منتها گاهى انسان به‌وسيلۀ سخن گواهى

*)پيرامون واژۀ«شاهد»در آيۀ ١٧ سورۀ هود،در جلد ٩،صفحه ٥٤ تفسير نمونه،بحث شده است.

[**]إِنّٰا لَنَنْصُرُ رُسُلَنٰا وَ الَّذِينَ آمَنُوا فِي الْحَيٰاةِ الدُّنْيٰا وَ يَوْمَ يَقُومُ الْأَشْهٰادُ.مؤمن٥١/.

[***]وَ مَنْ يُطِعِ اللّٰهَ وَ الرَّسُولَ فَأُولٰئِكَ مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللّٰهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ وَ الصِّدِّيقِينَ وَ الشُّهَدٰاءِ وَ الصّٰالِحِينَ وَ حَسُنَ أُولٰئِكَرَفِيقاً.«و كسى كه خدا و پيامبر را اطاعت كند.(در روز رستاخيز)همنشين كسانى خواهد بود كه خدا نعمت خود را بر آنها تمامكرده،از پيامبران و صديقان و«شهداء»و صالحان،و آنها رفيقهاى خوبى هستند»نساء٦٩/.