شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٤٨٢ - شَريعت (جاثيه١٨/ )
شرع و شريعه و فرق ميان«شرعة»و«منهاج»(مائده٤٨/.)[*]
«شرع»و«شريعه»راهى را مىگويند كه بهسوى آب مىرود و به آن منتهى مىشود و اين كه دين را«شريعت»مىگويند از آن نظر است كه به حقايق و تعليماتى منتهى مىشود كه مايۀ پاكيزگى و طهارت و حيات انسانى است،(كلمۀ«نهج»و«منهاج»(آيۀ مورد بحث)به راه روشن گفته مىشود).
«راغب»در كتاب«مفردات»از ابن عباس نقل مىكند كه مىگويد:
فرق ميان«شرعة»و«منهاج»آن است كه«شرعة»به آنچه در قرآن وارد شده گفته مىشود و«منهاج»به امورى كه در سنت پيامبر(ص)وارد شده[**](اين تفاوت گرچه جالب به نظر مىرسد اما دليل قاطعى برآن در دست نيست.) در ضمن،اين نكته قابل ذكر است كه بعضى از مفسران معتقدند،دين و شريعت با هم تفاوت دارند،«دين»عبارت است از اصل توحيد و اصول ديگرى كه ميان تمام مذاهب مشترك است و لذا دين هميشه يكى است،ولى«شريعت»به قوانين و احكام و مقرراتى گفته مىشود كه در مذاهب با هم تفاوت دارند و اما دليل روشنى بر اين تفاوت نداريم،زيرا اين دو كلمه در بسيارى از موارد به يك معنى استعمال مىشوند.(ج ٤٠٢/٤.)
شَريعت:(جاثيه١٨/.)[***]
به معنى راهى است كه براى رسيدن به آب در كنار نهرهايى كه سطح آب از ساحل نهر پايينتر است احداث مىكنند،سپس به هر راهى كه انسان را به مقصد و مقصودش مىرساند اطلاق شده است،به كار گرفتن اين تعبير در مورد آيين حق به خاطر آن است كه انسان را به سرچشمه وحى و رضايت الهى و سعادت جاويدان كه همچون آب حيات است مىرساند،اين واژه يكبار در قرآن به كار رفته و تنها در مورد اسلام است.(ج ٢٥٣/٢١.)
[*]...لِكُلٍّ جَعَلْنٰا مِنْكُمْ شِرْعَةً وَ مِنْهٰاجاً...«...ما براى هركدام از شما آيين و طريقۀ روشنى قرار داديم...»مائده٤٨/.
[**] بعضى گفتهاند كه:«شرعة»به معناى«دين»است و«منهاج»به معناى«طريق».«دائرةالمعارف قرآن،ترجمۀ الاتقان(سيوطى)،ج ٤١٦/٢.»
[***]ثُمَّ جَعَلْنٰاكَ عَلىٰ شَرِيعَةٍ مِنَ الْأَمْرِ فَاتَّبِعْهٰا...«سپس تو را بر شريعت و آيين حقى قرار داديم،از آن پيروى كن...»جاثيه١٨/.